Kto odpowiada za utrzymanie przydomowej oczyszczalni ścieków?

Szczegóły: Opublikowano: 17. March 2026

Gminy, mając na uwadze obowiązek utrzymania porządku i czystości na swoim terenie, zachęcają właścicieli nieruchomości, których podłączenie do sieci kanalizacyjnej jest technicznie lub ekonomicznie nieuzasadnione, do skorzystania z możliwości budowy przydomowej oczyszczalni ścieków.

Wiele gmin oferuje swoim mieszkańcom, którzy z braku odpowiedniej infrastruktury bądź z uwagi na usytuowanie terenu, nie mogą podłączyć swoich nieruchomości do sieci kanalizacyjnej, skorzystanie z możliwości dofinansowania zakupu przydomowych oczyszczalni ścieków. Takie rozwiązanie jest o tyle atrakcyjne dla właściciela nieruchomości, że budowa przydomowej oczyszczalni ścieków zwalnia z obowiązku późniejszego przyłączenia do sieci kanalizacyjnej.

Kto jest właścicielem przydomowej oczyszczalni ścieków?

Jeżeli na budowę decyduje się właściciel gruntu (nawet przy skorzystaniu z dotacji ze strony gminy), sprawa jest oczywista - przydomowa oczyszczalnia od początku stanowi jego własność i to na nim spoczywają wszelkie koszty związane z eksploatacją urządzenia.

Jednak wątpliwości powstają w przypadku, gdy zakup i montaż urządzenia został w całości sfinansowany i przeprowadzony przez gminę lub przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne? Sprawa komplikuje się przede wszystkim w sytuacji, gdy budowa przydomowej oczyszczalni ścieków finansowana jest ze środków pozyskanych z funduszy unijnych (najczęściej w PROW-u).

W takim przypadku beneficjent dofinansowania zobowiązany jest do zachowania tzw. trwałości projektu. Z uwagi na wspomnianą zasadę trwałości projektu gminy bądź przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjne, korzystające z dofinansowania ze środków UE, wychodzą z założenia że są właścicielami przydomowej oczyszczalni jako rzeczy ruchomej.

Przeczytaj także: Przydomowe oczyszczalnie ścieków Zawiercie

Jednak czy rzeczywiście jest tak, że przydomowa oczyszczalnia ścieków należy do podmiotu, który sfinansował jej budowę? Odpowiedzi na powyższe pytania należy poszukać w przepisach Kodeksu cywilnego.

Z jednej strony, gdybyśmy przydomową oczyszczalnię ścieków potraktowali jako rzecz ruchomą (tj. tak jak najczęściej uznają gminy bądź przedsiębiorstwa) należałoby dojść do wniosku, że stanowi ona własność tego, kto poniósł koszty jej nabycia oraz montażu i że to ten podmiot powinien zadbać o jej należyte utrzymanie.

Jednakże z punktu widzenia art. 48 k.c., urządzenia, które zostają trwale połączone z nieruchomością, należą do części składowych gruntu, a tym samym dzielą jej los prawny. Przydomową oczyszczalnię ścieków trudno byłoby także zakwalifikować jako urządzenie będące odrębnym przedmiotem własności, o którym mowa w art. 49 k.c.

Zatem jak się wydaje obowiązujące przepisy nakazują traktować przydomową oczyszczalnię ścieków jako element składowy nieruchomości, należący do jej właściciela. Powyższe nie stoi jednak na przeszkodzie temu, aby właściciel nieruchomości zlecił, w ramach odrębnej umowy i za stosowanym wynagrodzeniem, realizację usług eksploatacyjnych dotyczących przydomowej oczyszczalni gminie lub przedsiębiorstwu wodociągowo - kanalizacyjnemu.

Gospodarka nieczystościami ciekłymi nie stanowi bowiem elementu zbiorowego odprowadzania ścieków w myśl u.z.z.w.

Przeczytaj także: Oczyszczalnia oksydacyjna: zasady działania

Aspekty podatkowe

Budowa przydomowych oczyszczalni ścieków często budzi również szereg wątpliwości podatkowych. Inwestycja taka będzie zasadniczo uprawniała podmioty finansujące (gminy czy przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjne) do odliczenia podatku naliczonego w związku z jej realizacją.

W zakresie rozliczenia podatku dochodowego w związku z przedmiotową inwestycją - przedsiębiorstwu wodociągowo-kanalizacyjnemu (gmina jest zwolniona podmiotowo z podatku dochodowego zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt. 6 ustawy o CIT) co do zasady będzie przysługiwało prawo do amortyzacji podatkowej poniesionych nakładów, klasyfikowanych jako „inwestycje w obcym środku trwałym”.

Wartość otrzymanego przez właścicieli gruntów świadczenia w postaci przydomowych oczyszczalni ścieków stanowi dla nich przychód z innych źródeł w rozumieniu art. 20 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 1 pkt 9 ustawy o CIT, mogący jednak w większości przypadków korzystać ze zwolnienia z opodatkowania na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 114 tejże ustawy.

Budowa przydomowych oczyszczalni ścieków z uwagi na fakt, iż w większości przypadków będą one wykorzystywane przez osoby nieprowadzące działalności gospodarczej nie będzie rodzić skutków na gruncie podatku od nieruchomości.

Obowiązki właścicieli nieruchomości

Właściciele nieruchomości, które nie są podłączone do kanalizacji sanitarnej mają obowiązek zawarcia umowy na odbiór nieczystości ciekłych oraz regularnego opróżniania zbiorników. Ponadto, zgodnie z art. 10 ust. 2 i 2d ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. 2022 r., poz. 2519 ze zm.), kto nie wykonuje ww.

Przeczytaj także: Jak ustawić napowietrzanie?

Każdy właściciel nieruchomości który pozbywa się z terenu nieruchomości nieczystości ciekłych zobowiązany jest do posiadania umowy z przedsiębiorcą posiadającym zezwolenie na opróżnianie zbiorników bezodpływowych lub przydomowych oczyszczalni ścieków, oraz dowodów uiszczania opłaty za te usługi (zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy z 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. 2022 r., poz.
dowodów potwierdzających uiszczanie opłat za tę usługę (rachunki, faktury vat, potwierdzenia).

W związku z powyższym upoważnieni pracownicy Urzędu Gminy mogą przeprowadzać kontrole w tym zakresie.

Najczęściej zadawane pytania

Czy jeśli mam faktury i dowody zapłaty czy to wystarczy do kontroli? Nie, podczas kontroli należy przedłożyć zarówno dowody uiszczania odpłat za usługi wywozu nieczystości ciekłych, a także umowę z przedsiębiorcą posiadającym zezwolenie na opróżnianie zbiorników bezodpływowych lub osadników z instalacji przydomowych oczyszczalni ścieków.
Co mi grozi jeśli nie przedstawię dokumentów? Zgodnie z art. 10 ust. 2 i 2d ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2022 r., poz. 2519 ze zm.), grozi kara.
Z jakich przepisów wynika kontrola? Zgodnie z art. 6 ust. 5a oraz art. 9u Ustawy z dnia 13 września 1996 r.

Zalety i prawidłowy montaż

Montaż przydomowej oczyszczalni ścieków to inwestycja, która ma wiele zalet. To przede wszystkim instalacja, która jest bezpieczniejsza od tradycyjnych rozwiązań, a do tego bardziej przyjazna dla środowiska naturalnego, ponieważ nie stanowi zagrożenia związanego z ryzykiem skażenia gruntu albo wód gruntowych.

Aby działała poprawnie, trzeba o nią odpowiednio dbać, na przykład regularnie wywozić osady. Decydując się na montaż przydomowej oczyszczalni biologicznej, trzeba wziąć pod uwagę nie tylko kwestie związane z wywozem nieczystości, ale również poprawnym montażem, który umożliwi przeprowadzanie takich prac.

Właśnie dlatego przeprowadzając prace montażowe, trzeba zadbać o to, aby zapewnić wygodny dojazd dla wozu asenizacyjnego. Alternatywą dla tego rozwiązania jest wyposażenie zbiornika w króciec ssawny ze złączem typu strażackiego. Jeżeli chodzi o to, kto jest za to odpowiedzialny, to w większości przypadków prace są przeprowadzane przez firmę asenizacyjną, a następnie dostarczane do komunalnej oczyszczalni ścieków.

Jednak w takim przypadku warunkiem jest właściwe użytkowanie oczyszczalni. Ważne jest, aby nie dodawać do ścieków tworzyw sztucznych ani substancji toksycznych. W takim przypadku można bez obaw zdecydować się na kompostowanie nadmiernego osadu.

Zgodnie z prawem przydomowe oczyszczalnie ścieków muszą gwarantować uzyskanie efektu ekologicznego.

Nadzór i kontrola

Z mocy Ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach z dnia 13 września 1996 r. (DzU z 1996 r. nr 132, poz. 662, art. 3, 5 i 6) nadzór nad funkcjonowaniem POŚ, ich ewidencjonowanie oraz kontrola zgodnego z prawem i wymogami producenta wywozu osadów ściekowych należy do zadań własnych gminy.

Użytkownicy powinni natomiast mieć zawartą umowę z serwisem fabrycznym producenta na coroczne wykonywanie serwisów POŚ oraz wsparcie w razie awarii.

Wszystkie POŚ zamontowane w Polsce (szczególnie te w gospodarstwach biorących dotacje do gruntów) podlegają kontroli odpowiednich organów: urzędów gmin, Głównego Inspektoratu Sanitarnego, Agencji Rynku Rolnego, NIK czy RZGW. Brak umowy na usługi serwisowe i udokumentowanych (faktura i wpis w książce użytkownika) przeglądów rocznych naraża użytkowników na wyższe koszty.

Podobnie jak właścicieli szamb, którzy mają obowiązek udokumentowania wywozu ścieków taborem asenizacyjnym (faktura) przez firmę z odpowiednimi uprawnieniami. Bez wątpienia źle funkcjonujące instalacje POŚ, oprócz dewastacji środowiska wodnego i gleby, powodują również wzrost wydatków z budżetu domowego użytkowników.

Dlatego tak ważne jest, by ich użytkownicy, ale i serwisanci stosowali się do zaleceń producentów oczyszczalni, zwykle zawartych w książce użytkownika. Wsparcie techniczne w szerokim zakresie, zarówno w okresie gwarancyjnym, jak i pogwarancyjnym, może zapewnić jedynie wykwalifikowany serwis fabryczny.

Główną blokadą naszego rynku jest nie tylko brak obowiązujących rocznych przeglądów, ale też fikcyjne serwisy, polegające jedynie na obejrzeniu oczyszczalni i wypełnieniu dokumentów. Rzetelnie wykonany serwis tylko jednego urządzenia u klienta indywidualnego, w zależności od technologii oczyszczania, zajmuje od 2 do 5 godzin.

Ze względu na złożoność prac nie da się dziennie przeprowadzić przy dwuosobowej obsadzie więcej niż 4-5 serwisów. Koszty serwisowania jednej oczyszczalni mieszczą się w zakresie od 300 do 500 zł rocznie dla użytkowników indywidualnych.

Firmy, które wykonują 50 lub więcej serwisów dziennie, nawet jeśli są one „tańsze”, zaprzeczają więc standardom wykonawczym i nadużywają zaufania użytkowników. Prędzej czy później tak serwisowane oczyszczalnie przestają funkcjonować, a cały układ staje się zwykłym szambem z rozsączeniem.

Technologie oczyszczania ścieków

W ostatnich latach na polskim rynku ukształtowały się pewne tendencje w zakresie technologii oczyszczania ścieków pochodzących z gospodarstw domowych. Można zaobserwować przewagę kilku z nich. Są to najprostsze urządzenia do podczyszczania ścieków pochodzących z gospodarstw domowych, często wybierane ze względu na prostotę konstrukcji i stosunkowo niską cenę.

W osadnikach gnilnych producentów wiodących marek ścieki gospodarcze oraz feralne są wprowadzane przez element wlotowy, który spowalnia strumień ścieków, ograniczając do minimum możliwość mieszania osadów oraz substancji wyflotowanych. Ścieki przechodzą proces dekantacji, a następnie fermentacji beztlenowej, prowadzącej do rozkładu związków organicznych oraz częściowego upłynnienia osadów.

Zastosowanie filtra doczyszczającego, zatrzymującego zawiesiny na odpływie ze zbiornika, umożliwia bezpieczne skierowanie podczyszczonych ściekow bezpośrednio do układu doczyszczania tlenowego.

Oczyszczalnie oparte o złoża biologiczne zwykle składają się z osadnika gnilnego, zbiornika złoża biologicznego oraz osadnika wtórnego. Ścieki przepływają najczęściej grawitacyjnie. Złoża biologiczne to urządzenia do tlenowego rozkładu zanieczyszczeń organicznych zawartych w ściekach.

Głównym elementem złoża jest materiał wypełniający, na którego powierzchni rozwija się błona biologiczna, składająca się z mikroorganizmów roślinnych i zwierzęcych, głownie bakterii. Złoża biologiczne mogą być produkowane jako zalewane, zraszane lub zanurzane. O ich efektywności decyduje wiele czynników, m.in. rodzaj, wielkość i powierzchnia właściwa wypełnienia.

Rozwiązania oparte jedynie o złoża biologiczne grawitacyjne zaczynają powoli odchodzić do lamusa. Wypierane są przez systemy bardziej złożone, bazujące czasami na kilku rozwiązaniach (np. Połączenie złoża biologicznego i komory osadu czynnego pozwala na „samoregulację” systemu i zapewnia stabilne efekty oczyszczania ścieków.

Procesy tlenowe zachodzące w bioreaktorze, tj. w komorze złoża biologicznego i komorze napowietrzania (osadu czynnego), poprzedzone są oczyszczaniem wstępnym, które odbywa się w osadniku gnilnym w warunkach beztlenowych. Zatrzymywane są wówczas zawiesiny oraz tłuszcze.

Następnie ścieki są dozowane automatycznie do pierwszej komory reaktora, która pracuje jako napowietrzane złoże. W celu równomiernego wymieszania i napowietrzenia ścieków, stosuje się powietrzny podnośnik cieczy, który pracuje jako wewnętrzny cyrkulator reaktora. Pozwala to na wywołanie skutecznych procesów oczyszczania biologicznego.

Następnie ścieki przepływają do drugiej komory reaktora, gdzie zachodzą procesy osadu czynnego. Tam zostają poddane ostatecznemu napowietrzeniu, realizowanemu cyklicznie przez membranowy dyfuzor dyskowy. Druga komora pełni także rolę osadnika wtórnego dla błony biologicznej i osadu nadmiernego.

Do napowietrzania oczyszczalni pobierane jest powietrze z otoczenia, a sam proces odbywa się w cyklach realizowanych przez algorytm sterownika. Dzięki zastosowaniu sterownika praca oczyszczalni hybrydowej jest automatyczna.

Instalacja tego typu składa się głownie z dwóch części: osadnika i reaktora SBR. Ścieki surowe przepływają z osadnika do reaktora SBR za pomocą pompy mamutowej, która jest tak zaprojektowana, by zapobiec poderwaniu osadu pierwotnego i zagwarantować zachowanie minimalnego poziomu wody w osadniku bez konieczności stosowania innych części zanurzeniowych (np. wyłącznika pływakowego).

Wstępnie podczyszczone ścieki są następnie napowietrzane i mieszane za pomocą systemu napowietrzania przez dyfuzory membranowe (talerzowe lub rurowe) zainstalowane na dnie zbiornika. Podobnie jak w oczyszczalni hybrydowej system ten zasilany jest powietrzem z otoczenia, a sam proces napowietrzania - przerywany.

Do wytworzenia sprężonego powietrza używa się sprężarki. Kolejnym cyklem jest faza dekantacji: spoczynku, bez napowietrzania. Osad nadmierny osadza się przez sedymentację w dolnej partii zbiornika, natomiast w górnej części pozostaje oczyszczona woda.

Działanie oczyszczalni SBR pilotowane jest przez znajdującą się w szafie sterowniczej automatykę, która steruje sprężarką i elektrozaworami służącymi do doprowadzenia powietrza do poszczególnych pomp mamutowych i dyfuzorów. Możliwe jest również ręczne regulowanie działania oczyszczalni w trybie urlopowym, np.

Obejmują dwa podstawowe urządzenia: komorę osadu czynnego i osadnik wtórny oraz pracują w układzie przepływowym. Trzecim elementem systemu winno być urządzenie do recyrkulacji części osadu z osadnika wtórnego do komory napowietrzania, ale w praktyce bardzo często go nie ma (oczyszczalnie mają budowę jednozbiornikową).

Brak tego elementu powoduje, że nie można buforować i dozować ścieków, bo brakuje miejsca na gromadzenie osadów i przyjmowanie nierównomiernych zrzutów.

Oczyszczalnie z osadem czynnym zostały przebadane m.in. przez Niemiecki Instytut DVA, który uwzględnił w badaniach ponad 6000 POŚ w rożnych technologiach.

Serwisowanie oczyszczalni biologicznych

Obecnie najpopularniejsze na rynku są oczyszczalnie biologiczne z napowietrzaniem, dlatego zagadnieniom serwisowym tych urządzeń poświęcamy najwięcej miejsca. Brak pompowania, napowietrzania i biologicznych procesów rozkładu w powoduje bardzo szybką kolmatację poletka rozsączającego, co z kolei skutkuje blokadą odpływu ścieków i często wypływem fekaliów przez włazy oczyszczalni lub przez syfony w budynku.

Odtworzenie poletka rozsączającego wiąże się z prowadzeniem prac ziemnych w obrębie posesji: odkopaniem istniejącego drenażu, wymianą gruntu i ponownym wykonaniem drenażu, dlatego też tak ważna jest dbałość o sprężarkę. Przeglądy i naprawy dmuchawy wchodzą w zakres stałych prac serwisowych.

Ponieważ urządzenie to jest chłodzone powietrzem, które przez nie przepływa, istotne jest czyszczenie i wymiana filtra powietrza. Bardzo ważne w przypadku oczyszczalni biologicznych jest również właściwe czyszczenie złoża biologicznego. Polega ono na mechanicznym lub chemicznym usunięciu obumarłej błony bakteryjnej, ponieważ z czasem zapycha ona drożność układu.

Do czyszczenia należy używać myjki ciśnieniowej oraz pompy ssącej o bardzo dużej wydajności. Odessania dokonuje się przez kolumnę dyfuzora, oczyszczając tym samym układ cyrkulatora znajdujący się w dolnej części zbiornika.

W miejsca, do których dostęp jest trudny z powodu złożonej konstrukcji zbiornika, dozuje się utleniacz w odpowiednim stężeniu, a następnie zbiornik zalewa się wodą do przelewu. Osad należy wywieźć taborem asenizacyjnym.

tags: #oczyszczalnia #ścieków #kto #odpowiada #za #utrzymanie