Przydomowa Oczyszczalnia Ścieków z Kopcem Filtracyjnym: Zasada Działania

Szczegóły: Opublikowano: 10. March 2026

Zastanawiasz się, jak działa przydomowa oczyszczalnia ścieków? Zasada działania wszystkich rodzajów przydomowych oczyszczalni ścieków polega na wzbudzeniu wewnątrz instalacji intensywnych, ale naturalnych, procesów biologicznych rozkładających ścieki na proste i nieszkodliwe dla środowiska naturalnego związki mineralne. Przy oczyszczaniu ścieków zachodzą intensywne procesy biologiczne. Wówczas nieczystości bytowe ulegają rozkładowi na związki mineralne, które nie szkodzą środowisku.

Niezależnie od rodzaju przydomowych oczyszczalni, ścieki zawsze oczyszczane są w dwóch etapach - beztlenowym i tlenowym. Etap beztlenowego oczyszczania ścieków - procesy biochemiczne zachodzą w osadniku gnilnym. Następują na skutek flotacji i sedymentacji, a część osadu fermentuje, rozkładając się na rozpuszczalne w wodzie związki oraz nierozpuszczalne sole mineralne. Ścieki przechodzą przez kosz filtracyjny, a ich płynna część (tzw. szara woda) trafia do studzienki rozdzielczej.

Proces ten przebiega w następujący sposób:

ETAP I: W jedno- lub wielokomorowym osadniku gnilnym zachodzą procesy biochemiczne, wywołane przez bakterie beztlenowe oraz zjawiska fizyczne (floatacja i sedymentacja). W ich wyniku stała część osadu ulega fermentacji i rozkłada się na proste związki rozpuszczalne w wodzie i nierozpuszczalne sole mineralne.
ETAP II: Po przepłynięciu z osadnika gnilnego, klarowne ścieki poddawane są dalszemu oczyszczaniu w warunkach tlenowych.

Jasno z tego wynika, że wszelkie certyfikowane modele do oczyszczania domowych ścieków to urządzenia pożyteczne i ekologiczne. Za montażem przydomowej oczyszczalni ścieków, nie szczelnego szamba, przemawia rachunek ekonomiczny, który po porównaniu kosztów inwestycyjnych i eksploatacyjnych obu układów zdecydowanie wskazuje przewagę tej pierwszej.

Rodzaje Przydomowych Oczyszczalni Ścieków

Istnieje kilka rodzajów przydomowych oczyszczalni ścieków, różniących się budową i zasadą działania:

Przeczytaj także: Przydomowe oczyszczalnie ścieków Zawiercie

Oczyszczalnie drenażowe
Oczyszczalnie ze złożem piaskowym bądź żwirowym
Oczyszczalnie biologiczne
Oczyszczalnie roślinne

Oczyszczalnie Drenażowe

Tam, gdzie tylko pozwalają warunki glebowe i przestrzenne, najpowszechniej projektuje się oczyszczalnie drenażowe, ponieważ są najprostsze i najtańsze w budowie i eksploatacji. Oczyszczalnie drenażowe bazują na drenażu rozsączającym albo filtrze piaskowym lub żwirowym. Cieszą się dużą popularnością, ze względu na niską awaryjność i łatwą obsługę. Tego typu oczyszczalnie są najtańsze i najprostsze w montażu, ale wymagają przepuszczalnego gruntu, niskiego poziomu wód gruntowych i wykorzystania stosunkowo dużej powierzchni działki, która nie może być zabudowana, intensywnie użytkowana ani obsadzana roślinami o głębokim systemie korzeniowym.

Z drenażem rozsączającym. Technologia wymaga przepuszczalnego gruntu i odpowiedniego poprowadzenia w podłożu rur drenarskich (muszą przebiegać co najmniej 1,5 m powyżej zwierciadła wód gruntowych, ale jednocześnie w warstwie przepuszczalnego gruntu na gł. 0,6-1,2 m, bo tam rozwijają się mikroorganizmy niezbędne do prawidłowego działania oczyszczalni). Po wstępnym oczyszczeniu w osadniku gnilnym, ścieki trafiają do studzienki rozdzielczej, z niej do systemu perforowanych rur drenarskich i w końcu do przygotowanego poletka filtracyjnego.

Wielkość poletka dobiera się do ilości ścieków i liczby użytkowników. Na jednego mieszkańca przeznacza się około 15 m rury z PVC o średnicy ok. 110 mm, którą obsypuje się warstwą płukanego żwiru frakcji 16/32 mm, a w celu zapewnienia organizmom tlenowym odpowiedniego napowietrzenia, w układ drenów wstawia się kominki napowietrzające.

Oczyszczalnie ze Złożem Piaskowym lub Żwirowym

Rozwiązanie stosuje się na gruncie słabo przepuszczalnym bądź gdy poziom wód gruntowych jest wysoki. Na gruntach słabo przepuszczalnych stosuje się oczyszczalnie ze złożem piaskowym bądź żwirowym. Jeśli poziom wód gruntowych jest zbyt wysoki, zbuduj przepompownię ścieków oraz kopiec filtracyjny, który będzie oddzielony folią od podłoża. W kopcu ułóż żwir lub piasek i dreny.

W pierwszym przypadku usuwa się glebę na gł. 1,5 m i zastępuje piaskiem i/lub żwirem, tworzącymi naturalny filtr. W drugim - buduje się przepompownię ścieków i kopiec filtracyjny, oddzielony od rodzimego podłoża folią. W kopcu układa się filtr (piaskowy albo żwirowy) i dreny. Po przejściu przez kopiec, już oczyszczone ścieki trafią np. do studni chłonnej.

Przeczytaj także: Oczyszczalnia oksydacyjna: zasady działania

Oczyszczalnie Biologiczne

Oczyszczalnia biologiczna sprawdzi się na mniejszych obszarach. Chociaż inwestycja bywa kosztowna, nie musisz martwić się o rodzaj gruntu czy poziom wód. Urządzenia mają kompaktową budowę, zajmują średnio zaledwie 8 m2, a lokalizacji nie ogranicza rodzaj gruntu, ani poziom wód gruntowych. Wadą są wysokie koszty inwestycyjne. Zbiorniki wykorzystywane w oczyszczalniach biologicznych produkowane są np. z laminatu poliestrowo-szklanego. Są więc lekkie i łatwe w transporcie i montażu.

Biologiczne oczyszczalnie są dostępne w trzech wersjach - z osadem czynnym, ze złożem biologicznym lub przy zastosowaniu obu technologii na raz. Oczyszczalnie biologiczne zajmują mało miejsca i można je zainstalować właściwie wszędzie, bez względu na poziom wód gruntowych lub rodzaj gruntu.

Technologia z Osadem Czynnym

Technologia z wykorzystaniem osadu czynnego - obejmuje system komór, a w pierwszej z nich następuje wstępnie oczyszczanie. W drugiej zachodzi napowietrzanie, a trzecia pełni funkcję osadnika wtórnego. Mikroorganizmy będą szybko rozkładać ścieki, gdy tylko otrzymają odpowiednią ilość tlenu.

Pierwsza komora zbiornika pełni rolę osadnika wstępnego, w drugiej następuje napowietrzanie, trzecia to osadnik wtórny. Ścieki, wstępnie podczyszczone w pierwszym osadniku, cyklicznymi porcjami podawane są do komory napowietrzenia, po czym dalej. Pływające mikroorganizmy (tzw. osad czynny, inaczej kłaczki), które tlenowo rozkładają ścieki na osad i ciecz nadosadową, pracują wydajnie pod warunkiem, że są dotlenione i wymieszane ze ściekami. Zadanie to spełnia urządzenie napowietrzające. Niedotleniony osad opada na dno i jest przepompowywany do osadnika wtórnego w postaci osadu nadmiernego. W oczyszczalni celowo inicjuje się proces recyrkulacji (przepływania osadu z dna osadnika wtórnego na początek systemu oczyszczania, czyli do osadnika wstępnego), dzięki czemu część wracającego osadu, powstającego w wyniku procesu sedymentacji, również zostaje rozłożona. Resztę okresowo usuwa się z oczyszczalni.

Technologia ze Złożem Biologicznym

Technologia ze złożem biologicznym - ścieki z osadnika gnilnego trafiają do zbiornika ze złożem biologicznym (np. z kamieniami). Na jego powierzchni bytują bakterie, które czerpią pokarm ze związków ściekowych. W ten sposób je oczyszczają.

Przeczytaj także: Jak ustawić napowietrzanie?

Z osadnika gnilnego ścieki przepływają do zbiornika z napowietrzonym, stałym złożem biologicznym, utworzonym przez np. kamienie, kształtki PVC, siatkę z polietylenu. Na powierzchni złoża rozwija się błona biologiczna z bakterii, które odżywiając się związkami zawartymi w ściekach, w ten sposób je oczyszczają. W wyniku wielokrotnego przepływania przez złoże i błonę biologiczną, ścieki zostają oczyszczone i mogą być odprowadzone do gruntu, wód powierzchniowych i urządzeń wodnych. Wadą oczyszczalni jest konieczność czyszczenia złoża. Aby tego uniknąć, do tradycyjnego złoża biologicznego dodaje się złoże zanurzone (tarczowe lub zraszane). Cechuje je stabilność i odporność na zmiany jakościowe, ilościowe i temperaturowe dopływających ścieków.

Oczyszczalnie Roślinne

Oczyszczalnie roślinne są stosunkowo kosztowne i wymagają dużych powierzchni. Jednak poprawiają estetykę przestrzeni, a jednocześnie zapewniają wysoką efektywność. Ociek możesz wykorzystać na wiele sposobów, (np. skierować go do stawu). Technologia polega na oczyszczaniu ścieków w złożach glebowo-korzeniowych i wykorzystaniu bytujących tam bakterii.

Tego rodzaju oczyszczalnie dekorują działkę i uzyskują wysoką sprawność. Umożliwiają wykorzystanie oczyszczonych ścieków do celów gospodarczych lub ozdobnych (tzw. ociek można skierować do studni chłonnej, stawu). Wymagają jednak dużej powierzchni i są drogie w budowie. Ścieki oczyszczane są w złożach glebowo-korzeniowych przez bakterie żyjące w korzeniach roślin. Roślinne oczyszczalnie wykorzystują naturalne procesy przyrodnicze, które zachodzą w glebie dzięki obecnym w niej mikroorganizmom, naśladując ekosystem mokradeł. Poszczególne warstwy złożone z piasku, żwiru i urodzajnego gruntu wraz z roślinami są oddzielone od macierzystego gruntu specjalną folią.

Warunki Środowiskowe i Prawne

Wiesz już, jak działa przydomowa oczyszczalnia ścieków. Czy to rozwiązanie zawsze zapewni efekty? Kluczową kwestię stanowią warunki środowiskowe, w tym rodzaj gleby. Czasami problem stanowi rozmiar działki. Drogę do posiadania własnej oczyszczalni ścieków mogą zamknąć złe warunki glebowe i środowiskowe. Dlatego najpierw należy wykonać badania geotechniczne, w których zostaną określone jego rodzaj i przekrój, a także poziom wód gruntowych.

Rodzaj gruntu jest ważny, gdy planuje się wykorzystanie go w drugim etapie oczyszczania ścieków, albo do odbioru oczyszczonego produktu. Poziom wód gruntowych przepisowo powinien się znajdować co najmniej 1,5 m poniżej rur drenarskich. Jeśli jednak w naturalnym podłożu wody gruntowe są zbyt wysoko, stosuje się warianty oczyszczalni, np. W niektórych przypadkach przeszkodą może okazać się zbyt mała wielkość działki. Dzieje się tak wtedy, gdy między osadnikiem gnilnym i studnią (własną i sąsiadów) nie uda się zachować określonej przepisami minimalnej odległości 15 m, bądź odległości 30 m między odbiornikiem oczyszczonych ścieków a studnią.

W Polsce istnieją miejsca, gdzie lokalne prawo zabrania budowy przydomowych oczyszczalni ścieków (informacje zawarte są w MPZP dostępnym w urzędzie gminy), np. Zgodnie z Prawem Budowlanym, budowa przydomowej oczyszczalni ścieków o wydajności mniejszej niż 7,5 m3 na dobę wymaga jedynie zgłoszenia zamiaru jej wykonania w starostwie powiatowym, a po upływie 30 dni (jednak nie później niż po upływie dwóch lat) - rozpoczęcia jej budowy. Do zgłoszenia trzeba dołączyć szkice i rysunki, mapkę z lokalizacją oczyszczalni, dokument stwierdzający prawo do dysponowania nieruchomością.

Test Perkolacyjny Gruntu

Test perkolacyjny gruntu stanowi fundamentalny element planowania przydomowej oczyszczalni ścieków. To relatywnie proste, ale kluczowe badanie pozwala ocenić, czy grunt na Twojej posesji może bezpiecznie przyjąć oczyszczone ścieki. Dzięki temu testowi określisz przepuszczalność gruntu i podejmiesz świadomą decyzję o wyborze odpowiedniego systemu odprowadzania ścieków.

Biologiczne oczyszczalnie ścieków wymagają właściwego systemu odprowadzania oczyszczonej wody. Test perkolacyjny pomaga ustalić, czy wystarczy tradycyjny drenaż rozsączający, czy potrzebne będą alternatywne rozwiązania, takie jak studnia chłonna lub nasyp filtrujący. Przeprowadzenie tego badania przed inwestycją jest nie tylko zalecane, ale często wymagane przez przepisy budowlane.

Jak Wykonać Test Perkolacyjny?

Należy wykonać wykop do głębokości około 50 cm.
Następnie w dnie wykonuje się dołek o wymiarach 0,3 x 0,3 m i głębokości 0,50 m.
Przed przystąpieniem do pomiaru dół wykopu należy nawilżyć.
Wykop testowy należy zalać wodą i utrzymywać go w tym stanie przez około 4 godziny.
Następnie do dołka należy wlać 12,5 l wody i mierzyć czas (do całkowitego wsiąknięcia wody).
Wykonaj co najmniej 3 próby i oblicz z nich średnią.

Klasyfikacja Gruntów Według Przepuszczalności

Grunty klasyfikuje się na podstawie czasu drenażu uzyskanego w teście perkolacyjnym. Wyróżniamy pięć podstawowych klas, od A do E:

Klasa	Czas drenażu	Typ gruntu	Zalecenie
A	< 2 min	Żwir, kamienie, pospółki	Studnia chłonna + warstwa filtracyjna
B	2-18 min	Piaski grube	Idealny dla tradycyjnego drenażu
C	18-180 min	Piaski średnie/drobne	Optymalny dla drenażu rozsączającego
D	180-780 min	Gleby gliniaste/pylaste	Wymagana podsypka lub nasyp
E	> 780 min	Gliny zwarte, skały	Alternatywne technologie

Koszty i Dofinansowanie

Ceny przydomowych oczyszczalni ścieków znacznie się różnią, w zależności od ich rodzaju. Najtańsze są drenażowe oczyszczalnie, za które wraz z montażem trzeba zapłacić około 7 tysięcy złotych. W przydomową oczyszczalnię ścieków ze złożem biologicznym trzeba zainwestować około 10 tysięcy złotych, przy czym największy wpływ na ostateczną cenę ma pojemność instalowanych zbiorników. Choć koszt inwestycji jest większy niż w przypadku budowy szamba, to na takie ekologiczne rozwiązanie możesz uzyskać dofinansowanie ze środków gminnych lub unijnych.

Obecnie koszt inwestycyjny najprostszych oczyszczalni jest niewiele wyższy od kosztu zbudowania typowego szczelnego szamba. Dotacja (ze środków unijnych, NFOŚiGW) znacząco zmniejsza koszt inwestycji i okres amortyzacji. Potencjalni użytkownicy mają szansę pokryć nawet do 90% kosztów kwalifikowanych! Jednak trzeba się liczyć z tym, że owo dofinansowanie bywa różne, np. może obejmować tylko pewne rodzaje oczyszczalni, ewentualnie wykonanie projektu itd.

tags: #oczyszczalnia #ścieków #kopiec #filtracyjny #zasada #działania