Oczyszczalnia Ścieków: Zasady Działania i Nowe Wyzwania Związane z Mikrozanieczyszczeniami
- Szczegóły
5 listopada 2024 roku Rada Unii Europejskiej zatwierdziła nową dyrektywę dotyczącą oczyszczania ścieków komunalnych. Wprowadza ona m.in. regulacje mające na celu ograniczenie zanieczyszczeń farmaceutykami, które przedostają się do środowiska i są trudne do usunięcia.
Źródła Zanieczyszczeń Farmaceutykami w Ściekach
Farmaceutyki trafiają do ścieków komunalnych głównie trzema drogami:
- Jako odpady metaboliczne przemiany materii ludzi i zwierząt, kiedy spożywane leki są metabolizowane tylko częściowo, a ich reszta jest wydalana z organizmu w postaci moczu lub kału, trafiając do kanalizacji.
- W drodze nieprawidłowej utylizacji, kiedy niezużyte farmaceutyki są wyrzucane do toalety lub zlewu, zamiast być oddawane do wyznaczonych punktów zbiórki.
- Zanieczyszczenia farmaceutykami mogą występować także w ściekach z terenów wiejskich, gdzie używa się np. szamb lub małych przydomowych oczyszczalni, które rzadko posiadają zaawansowane technologie oczyszczania.
Obecność pozostałości leków w środowisku wodnym może powodować zaburzenia hormonalne, obniżać odporność na patogeny i wpływać toksycznie na ludzi. Działają też negatywnie na organizmy wodne. Podjęte działania mają zapobiegać dostawaniu się do środowiska nawet śladowych ilości zanieczyszczeń polekowych, które mają negatywny, udokumentowany wpływ na środowisko.
Wymogi Nowej Dyrektywy UE
Przepisy dyrektywy zobowiązują do oczyszczania czwartorzędowego aglomeracje o RLM (równoważnej liczbie mieszkańców) wynoszącej co najmniej 150 tys., bo taką wielkość uznano za racjonalną kosztowo i co najmniej 10 tys. na obszarach określonych jako wrażliwe na zanieczyszczenie mikrozanieczyszczeniami. Oczyszczalnie były budowane do usuwania ze ścieków głównie związków azotu i fosforu. Kilkadziesiąt lat temu nie było problemu mikrozanieczyszczeń spowodowanych lekami. Obecnie konsumujemy ich coraz więcej. Pochodne rozpadają się na różne substancje, w tym metabolity.
W Polsce pojawiają się pierwsze oczyszczalnie ścieków z technologiami czwartorzędowego oczyszczania, choć są one nadal rzadkością. Wynika to z wysokich kosztów inwestycji oraz konieczności dostosowania istniejących obiektów. Warszawa, gdzie Oczyszczalnia Ścieków "Czajka" przeprowadziła modernizację, która obejmuje zaawansowane metody oczyszczania. Poznań, gdzie w niektórych mniejszych obiektach (np. Działają także miejsca pilotażowe. W ramach różnych projektów badawczo-rozwojowych (np.
Przeczytaj także: Przydomowe oczyszczalnie ścieków Zawiercie
Metody Oczyszczania Czwartorzędowego
Metod oczyszczania czwartorzędowego jest kilka:
- Ozonowanie: Użycie ozonu jako silnego utleniacza, który rozkłada związki organiczne. W zakładach produkcyjnych Adamed Pharma prowadzone jest w celu wyeliminowania mikrozanieczyszczeń farmaceutycznych ze ścieków przemysłowych.
- Filtracja węglem aktywnym: Adsorpcja zanieczyszczeń na powierzchni węgla.
- Technologie membranowe: Np. nanofiltracja, osmoza odwrócona, czyli mechaniczne usuwanie cząsteczek z wody.
- Promieniowanie UV z nadtlenkiem wodoru: Rozkład związków chemicznych poprzez reakcje fotochemiczne.
Koszty Oczyszczania Czwartorzędowego i Rozszerzona Odpowiedzialność Producenta
Firmy mają pokrywać co najmniej 80 proc. kosztów oczyszczania czwartorzędowego. Udział będzie obejmował wszelkie koszty, zarówno inwestycyjne, czyli zakup technologii, jak i koszty jej eksploatacji. To są niestety dość drogie technologie. Firmy doskonale znają te technologie oczyszczania, bo stosują je w swoich zakładach.
Szacunkowe koszty zależą od kilku czynników, takich jak skala produkcji leków, poziom zanieczyszczeń w ściekach i rozmiar inwestycji w oczyszczalnie. Rozpatrując wymogi, należy brać pod uwagę kilka aspektów:
- Koszt instalacji: Zależy od wybranej technologii, może wynosić od kilku milionów do kilkudziesięciu milionów złotych.
- Koszty operacyjne: Eksploatacja tych technologii, dla przykładu produkcja ozonu, wymiana filtrów węglowych wymaga dużych nakładów energetycznych i regularnych konserwacji.
- Modernizacja istniejących obiektów: Często konieczna jest adaptacja starych oczyszczalni do zaawansowanych technologii, co wiąże się z dodatkowymi kosztami.
Przybliżone dane można oszacować na podstawie przykładów europejskich i kosztów oczyszczania w Polsce. Budowa lub modernizacja systemów czwartorzędowych w Polsce dla jednej dużej oczyszczalni może wynosić od kilkudziesięciu do nawet kilkuset milionów złotych. Eksploatacja systemów czwartorzędowych w średniej wielkości oczyszczalni to wydatek rzędu kilku milionów złotych rocznie, głównie na energię, wymianę filtrów i reagenty (np. ozon, węgiel aktywny).
Dyrektywa ustanawia minimalne wymogi dotyczące wdrożenia systemu rozszerzonej odpowiedzialności producenta, natomiast organizacja systemu należy do państw członkowskich. Ponieważ ścieki komunalne są oczyszczane zbiorczo, KE zaleca wprowadzić wymóg, aby producenci przystąpili do scentralizowanej organizacji, która może w ich imieniu realizować obowiązki. De facto - jak oceniają eksperci - mówimy więc o ekologicznym parapodatku, który zostanie nałożony na producentów, którzy wprowadzają do obrotu powyżej 1 tony leków rocznie.
Przeczytaj także: Oczyszczalnia oksydacyjna: zasady działania
Komisja ma ustanowić szczegółowe kryteria identyfikacji produktów wprowadzanych do obrotu w Unii, które nie powodują obecności mikrozanieczyszczeń. Jest też pytanie, jak nowy podatek przełoży się na ceny leków.
W praktyce oznacza to po pierwsze okresową ocenę skutków. Po pewnym czasie od wprowadzenia regulacji, przeprowadza się analizę, czy dodatkowe koszty dla producentów farmaceutycznych nie spowodowały wzrostu cen leków, ograniczenia ich dostępności lub wycofania niektórych produktów z rynku. Po drugie zapobieganie skutkom ubocznym, jeśli okaże się, że regulacje negatywnie wpływają na pacjentów. Dla przykładu, gdyby pacjentów nie stać było na zakup leków, co zagrażałoby zdrowiu publicznemu - przepisy mogą zostać zmienione, złagodzone lub wprowadzone zostaną mechanizmy kompensacyjne, takie jak dopłaty publiczne.
Reakcje na Nową Dyrektywę
Polska głosowała przeciwko dyrektywie, wyrażając sceptycyzm co do propozycji zgłoszonych przez Komisję Europejską w zakresie zielonych leków. W innych krajach też nie brakuje negatywnych reakcji. Według Czeskiego Stowarzyszenia Firm Farmaceutycznych (ČAFF) nowa dyrektywa może nałożyć na sektor farmaceutyczny zobowiązania finansowe w wysokości około 400 milionów euro. Oprócz inwestycji początkowych należy wziąć pod uwagę także koszty operacyjne.
Negatywnie wypowiedziała się też Europejska Federacja Przemysłu i Stowarzyszeń Farmaceutycznych (EFPIA), w ocenie której KE całkowicie ignoruje wpływ innych sektorów jako źródła mikrozanieczyszczeń. Wyliczenia niemieckiej agencji ds. środowiska dotyczące kosztów oczyszczania czwartorzędowego wahają się od 885 do 1 025 mln euro rocznie - czterokrotnie więcej niż kwota podana przez Komisję (238 mln euro). Również Finlandia zwraca uwagę na niedoszacowanie kosztów, jakie ma ponieść branża. KE wyliczyła je na 13 mln euro. Jednak wyliczenia VTT Technical Research Centre of Finland pokazują, że koszty wynikające z rozszerzonej odpowiedzialności producenta wyniosą w samej Finlandii 280-816 mln euro. Finlandia jest małym rynkiem i dodatkowe obciążenia spowodowane dyrektywą mogą sprawić, że utrzymanie obecnego asortymentu leków będzie dla firm nieopłacalne.
Zrzucanie całej odpowiedzialności za wodne mikrozanieczyszczenia tylko na dwa sektory przemysłu, nie jest ani logiczne, ani sprawiedliwe i nie stwarza zachęt dla pozostałych do ograniczania mikrozanieczyszczeń. Ślady leków znajdujące się w ściekach są spowodowane stosowaniem leków, a nie ich produkcją. Padają też pytania, jak traktować leki krytyczne. Z jednej strony ma zachęcać do produkcji, z drugiej wprowadza kolejne koszty. Czy pozostałe 20 procent dofinansuje państwo czy też zwolni z tego wymogu niektóre firmy dostarczające leki o krytycznym znaczeniu.
Przeczytaj także: Jak ustawić napowietrzanie?
Nawet jeśli cel dyrektywy, jakim jest ochrona środowiska przed szkodliwym wpływem nieodpowiednio oczyszczonych ścieków komunalnych, jest dobrze widziany i słuszny, to propozycje są zbyt rygorystyczne i stoją w sprzeczności z planami wzmocnienia konkurencyjności europejskiej gospodarki.
tags: #oczyszczalnia #ścieków #impel #zasada #działania
