Mechanizm Pocenia się a Wilgotność Otoczenia: Jak Temperatura i Wilgotność Wpływają na Regulację Temperatury Ciała
- Szczegóły
Pot wytwarzany i wydzielany przez organizm człowieka spotyka się zwykle z negatywną opinią ludzi ze względu na nieestetyczność i zapach. W związku z tym coraz częściej (głównie w okresie letnim) sięga się po produkty hamujące lub maskujące jego wydzielanie.
Gruczoły Potowe i Rodzaje Potu
Pot wydzielany jest przez liczne, cewkowate gruczoły potowe rozmieszczone praktycznie na całej powierzchni ciała. W regulacji cieplnej organizmu główną rolę odgrywają gruczoły potowe ekrynowe. Ich czynność jest regulowana przez ośrodkowy układ nerwowy (tak zwane pocenie emocjonalne) oraz zmiany temperatury otoczenia. Można zatem podsumować, że wydzielanie potu jest naturalnym sposobem chłodzenia ciała.
Wyróżniamy dwa rodzaje gruczołów potowych:
- Ekrynowe - uchodzą one bezpośrednio na powierzchnię skóry i rozmieszczone są praktycznie wszędzie równolegle. Pot ekrynowy jest bezbarwną wydzieliną gruczołów potowych. Poza wodą, która stanowi jego główny składnik (około 98%), zawiera on również zbędne związki powstałe w procesie przemian metabolicznych. Pot charakteryzuje się kwaśnym odczynem i jest bezwonny.
- Apokrynowe - uchodzą do mieszków włosowych, w związku z tym ich umiejscowienie obejmuje przede wszystkim doły pachowe, okolice narządów płciowych czy powieki. Pot apokrynowy jest bladożółty i odznacza się słabym, lecz charakterystycznym zapachem. Jest bogaty w lipoproteiny, lipidy łojowe i resztki komórkowe.
Wpływ Temperatury i Wilgotności na Pocenie się
Utrata wody na skutek parowania z powierzchni skóry i wydzielania gruczołów potowych zależy od temperatury własnej ciała i otoczenia, a także od wilgotności powietrza.
Wysoka temperatura otoczenia, wilgotność powietrza oraz wysiłek fizyczny zwiększają tempo pocenia się, co ma za zadanie uchronić organizm przed przegrzaniem. Jednak utrata płynów wraz z potem, wpływa na zmniejszenie objętości osocza, wzrost jego osmolalności oraz zmniejszenie objętości wyrzutowej serca prowadząc do wzrostu ciśnienia i częstości akcji serca.
Przeczytaj także: Reakcja chlorowania benzenu z FeCl3
Przegrzanie Organizmu i Jego Objawy
Przegrzanie organizmu to stan, w którym ciało gromadzi więcej ciepła, niż jest w stanie oddać. Ludzki organizm działa jak termostat, utrzymując stałą temperaturę na poziomie około 36,6°C. Gdy temperatura otoczenia jest wysoka, a my dodatkowo jesteśmy na przykład aktywni fizycznie, mechanizmy chłodzące, takie jak pocenie się, mogą okazać się niewystarczające. Do przegrzania dochodzi stopniowo - często zanim się w ogóle zorientujemy. Stan ten może mieć różne nasilenie. Zaczyna się od lekkiego przegrzania organizmu, którego objawów nie należy ignorować, ponieważ finalnie może dojść do udaru cieplnego.
Objawy przegrzania organizmu:
- Nadmierne pocenie się
- Wilgotna, lepka, blada skóra
- Osłabienie i zmęczenie
- Bóle i zawroty głowy
- Nudności, wymioty
- Skurcze mięśni (szczególnie nóg)
Pierwsza Pomoc Przy Przegrzaniu
Pierwszą i najważniejszą kwestią jest znalezienie chłodniejszego, zacienionego miejsca. Idealne w takiej sytuacji byłoby jakieś klimatyzowane pomieszczenie. O ile to możliwe, najlepiej zdjąć ubranie i rozluźnić się. Trzeba koniecznie uzupełnić płyny. Zaleca się picie wody lub izotoników, ale małymi porcjami (zwłaszcza jeśli wystąpiły wymioty). Niewskazane są kawa czy alkohol. Należy schłodzić ciało. Można w tym celu zastosować mokre okłady (na czoło, kark) lub na przykład sięgnąć po jakiś wentylator czy podręczny wiatraczek.
Udar Cieplny
To najpoważniejsza forma przegrzania, stanowiąca bezpośrednie zagrożenie życia. Naturalne mechanizmy chłodzenia organizmu przestają działać, temperatura ciała szybko wzrasta do 40°C lub więcej.
Objawy udaru cieplnego:
Przeczytaj także: Jak wilgotność wpływa na organizm?
- Gorączka (temperatura ciała sięga 40°C lub więcej)
- Gorąca, sucha i zaczerwieniona skóra
- Zanik pocenia się
- Nudności, wymioty, silny ból głowy
- Przyspieszone tętno, szybki i płytki oddech
- Zaburzenia świadomości, dezorientacja, splątanie
Osoba z udarem cieplnym powinna jak najszybciej znaleźć się w chłodnym miejscu. Należy też błyskawicznie rozpocząć chłodzenie organizmu - wysoka temperatura jest niebezpieczna. Pomaga polewanie lub zanurzenie ciała w wannie z chłodną (ale nie zimną czy lodowatą) wodą, a także stosowanie mokrych okładów - szczególnie w tych miejscach, gdzie znajdują się duże naczynia krwionośne (szyja, kark, pachy, pachwiny). W przypadku utraty przytomności należy zastosować pozycję boczną ustaloną.
Hipernawodnienie i Jego Rola w Termoregulacji
Hipernawodnienie definiuje się jako nadmiar wody w organizmie. Zastosowane przed wysiłkiem fizycznym będzie opóźniać lub zapobiegać odwodnieniu i jego skutkom. Strategię tą stosuje się głównie w sportach wytrzymałościowych, szczególnie w warunkach wysokiej temperatury i wysokiej wilgotności powietrza.
Wysoka podaż płynów przed wysiłkiem przede wszystkim zminimalizuje ryzyko odwodnienia w czasie aktywności i związane z tym zwiększenie częstości akcji serca oraz magazynowanie ciepła. Co więcej, badania w tym zakresie potwierdzają, że stosowanie hiperhydratacji przed wysiłkiem lepiej chroni przed odwodnieniem i jego skutkami niż rozpoczęcie wysiłku w stanie euhydratacji, czyli optymalnego nawodnienia organizmu.
Dzięki wysokiej zawartości wody, organizm jest w stanie wytworzyć większe ilości potu. Jest on wydalany przez skórę i parując, obniża jej temperaturę. Ponadto wysoka ilość wody w organizmie powoduje wzrost objętości płynu wewnątrznaczyniowego, w tym objętości osocza krwi. Ułatwia to transport ciepła z pracujących mięśni do skóry, usprawniając termoregulacje. Natomiast odpowiednia termoregulacja minimalizuje odczuwany stres cieplny.
Jak Skutecznie Zgromadzić Nadmiar Płynów Przed Wysiłkiem?
Spożycie dużej ilości czystej wody spowoduje jej szybkie wydalenie przez nerki, jednak przyjęcie wraz z wodą odpowiedniej ilości sodu spowoduje zatrzymanie płynów w organizmie i zwiększenie objętości osocza. Sugerowana dawka to 20-40 mg/kg masy ciała sodu na 10 ml/kg masy ciała płynów przyjętych 1-2 godziny przed wysiłkiem fizycznym lub po prostu 3 g sodu na litr płynu. Uzyskany roztwór najlepiej podzielić na mniejsze porcje. Dodatek dużej ilości sodu pozwoli zatrzymać w organizmie około 60% spożytego płynu.
Przeczytaj także: Mechanizm Jonizacji Promieniowaniem Alfa
Kolejną substancją mogąca wspomóc retencję wody w ustroju jest glicerol. Rekomendowana dawka glicerolu wynosi 1-1,2 g/kg masy ciała na 25 ml/kg masy ciała płynów spożyte 90-180 minut przed wysiłkiem.
W większości badań nad wpływem hipernawodnienia na organizm, jako napój kontrolny stosowano wodę, jednak gdy dodamy do napoju glukozę, absorpcja płynu z jelita do krążenia będzie większa, niż gdy w wodzie rozpuścimy jedynie glicerol lub sód. Z tego względu rozpuszczanie glicerolu w napojach sportowych, które w swoim składzie zawierają węglowodany i sód może ułatwić osiągnięcie hipernawodnienia.
Nadmierne Pocenie się
Nadmierna potliwość jest definiowana jako nadmierne pocenie się w stosunku do potrzeby utrzymania optymalnej temperatury ciała. Może mieć charakter pierwotny lub wtórny. Nadmierne pocenie się, czyli hiperhydroza to najczęstsze zaburzenie funkcjonowania gruczołów potowych. Nadpotliwość pierwotna nie ma określonej przyczyny, mogą za nią odpowiadać uwarunkowania genetyczne. Z kolei nadpotliwość wtórna jest następstwem choroby, której przeważnie towarzyszą inne objawy.
Przyczyny nadmiernego pocenia się są bardzo różne. Za obfite poty może odpowiadać:
- Nadwaga
- Stres
- Niewłaściwa dieta
- Używki: nadmierne picie alkoholu czy palenie papierosów
- Zaburzenia hormonalne w okresie dojrzewania, w ciąży czy podczas klimakterium
- Zażywanie leków z grupy glikokortykosteroidów, salicylanów, leków przeciwdepresyjnych
- Choroby: nadczynność tarczycy, nadciśnienie, choroba serca, cukrzyca, choroba Parkinsona, nowotwory, zaburzenia neurologiczne
To dlatego, jeśli nadmierne pocenie się jest problematyczne, a hiperhydroza pojawiła się nagle, warto porozmawiać z lekarzem. Specjalista, na podstawie zleconych badań, pomoże w ustaleniu przyczyny problemu.
tags: #mechanizm #pocenia #a #wilgotnosc #otoczenia
