Szlakiem Kultury Wołoskiej: Tradycje Pasterskie w Małopolsce
- Szczegóły
Wołosi to lud pasterski, który przybył na ziemie polskie około XV wieku. Przynieśli ze sobą sztukę wypasania owiec w trudnych terenach górskich oraz bogatą kulturę, która jest żywa do dziś.
Wędrówka Wołochów prowadziła od Bieszczadów przez Beskid Niski, Beskid Sądecki, Gorce i Podtatrze, Beskid Żywiecki, Śląski, aż na zachód, w kierunku Moraw.
Przygotowano 15 szlaków tematycznych, które prowadzą przez obszary związane z rozwojem transhumancji. Razem tworzą one całościowy obraz pasterskiej spuścizny, gdzie górskie tereny stanowią tło, zyskujące dodatkową, niematerialną wartość.
Infrastruktura Turystyczna na Małopolskim Odcinku Szlaku
Podróżującym Małopolskim odcinkiem Szlaku Kultury Wołoskiej udostępniono specjalne miejsca odpoczynku oraz infrastrukturę informacyjno-edukacyjną.
W miejscowościach Ludźmierz, Sękowa, Małastów, Jaworki, Rytro i Piwniczna-Zdrój powstały altany turystyczne, nawiązujące stylem do regionalnych wzorców architektonicznych. Altany wyposażono w ławy, stojak na rowery, kosze oraz pulpity z informacją o dziedzictwie kultury wołoskiej.
Przeczytaj także: Czysta Woda: Regulamin konkursu
Wyróżnikiem Szlaku, zapraszającym do wędrówek górskimi ścieżkami i polanami, są bramy karpackie w Ludźmierzu, Piwnicznej - Zdrój i Wierchomli.
W miejscowościach Leśnica, Wojkowa, Rytro, Zakopane, Murzasichle, Chochołów, Lipnica Wielka, Łapsze Wyżne, Maciejowa, Piwniczna Zdrój, Dzianisz, Brzegi, Czarny Dunajec - Baligówka, Sękowa, Małastów, Jaworki, Ochotnica Górna, Ochotnica Górna - Przełęcz Knurowska zamontowano łącznie 16 tablic informacyjnych i 18 słupków wołoskich, wskazujących przebieg Szlaku oraz atrakcje w najbliższej okolicy.
Ochotnicę Górną, jedną z większych kolonizacji wołoskich, a także miejsce, w którym narodziła się idea Szlaku Kultury Wołoskiej, oznaczono „laską” wołoską.
Wyjątkowe Dziedzictwo Kulturowe Górali Nadpopradzkich
Wyjątkowe w kraju dziedzictwo kulturowe Górali Nadpopradzkich promuje teledysk „Dalej jazda Panie Gazda”, do którego tekst napisał Michał Zabłocki, a muzykę skomponował Czesław Mozil.
Teledysk przenosi nas w okolice Starego Sącza, Rytra, Piwnicznej - Zdrój i Wierchomli, a więc w miejsca, gdzie pasterze od wieków wypasali owce, pielęgnując kulturę i tradycję „Czarnych Górali”.
Przeczytaj także: Wszystko o konkursie "Czysta Woda, Zdrowe Ryby" 2007
Zapraszamy do wędrówki Szlakiem Kultury Wołoskiej!
Instrumenty Muzyczne Karpat
Karpaty, mimo że nie są najwyższymi górami, posiadają największą ilość instrumentów ludowych na świecie. Żaden inny obszar górski nie może się z nimi równać, ani Alpy, ani Himalaje.
Brzmienie tych instrumentów, połączone ze śpiewem, towarzyszyło karpackim góralom od narodzin do śmierci, we wszystkich obrzędach rodzinnych i dorocznych. W tym bogactwie muzycznych rozmaitości są melodie, które wędrują po całych Karpatach od Bałkanów po Morawy, tak jak przebiegały drogi wędrówek wołoskich pasterzy.
Dlatego na Szlaku Kultury Wołoskiej zaaranżowana została wystawa poświęcona instrumentom ludowym. Muzyka dla karpackich górali nie była dodatkiem czy tłem do życia, ale jego esencją. To w niej odnajdujemy wspólny dla kultury jej mieszkańców wołoski rys.
Na wystawie zamieszczone jest kilkadziesiąt instrumentów lub ich fotografii, podzielonych na 4 grupy: aerofony, chordofony, idiofony i membranofony. Celem organizatorów jest zaprojektowanie ekspozycji interaktywnej, gdyż instrument nie jest do oglądania, tylko do grania. Dlatego ich sposób przedstawienia jest taki, że z każdego z nich można wydobyć dźwięk. Dla mniej odważnych przygotowana jest prezentacja multimedialna z filmowymi próbkami osób grających.
Przeczytaj także: Czysta Woda – Zdrowe Życie: Lista Nagrodzonych
Wystawa poprzez makiety przybliża też składy kapel karpackich od najstarszych - dudziarskich, po te z początku XX w. Z praktyką grania kapeli smyczkowych w podziale na prym, sekund, bas można się zaznajomić wykorzystując do tego dzwonki pasterskie.
Zamieszczony projektor i amfiteatralny kształt sali wystawienniczej narzuca wykorzystanie pomieszczenia wystawy również do odtwarzania filmów dla większej ilości zwiedzających.
Wyposażenie Bacówki
Kotliki, ferule, elementy stroju pasterskiego, łyżniki, formy na oscypki, to tylko niektóre sprzęty, jakie odwiedzający region będą mogli zobaczyć w obiektach pasterskich.
Jak się je wykorzystuje do zrobienia oscypka, jakie obrzędy wiążą się z wypasem i hodowlą owiec i wiele innych opowieści, można usłyszeć od baców wędrując przez Tatry, Podhale, Beskidy małopolskim odcinkiem „Szlaku Kultury Wołoskiej”.
Kulinarne Tradycje Pasterskie
W Piwnicznej-Zdroju zakończyły się warsztaty kulinarne, których inspiracją było przybliżenie pasterskich tradycji kulinarnych górali nadpopradzkich, która przez lata kształtowała się pod wpływem zamieszkałych na tych terenach osadników wołoskich. Prezentowane potrawy zostały przygotowane według dziedzictwa kulturowego i przepisów przodków. Choć kuchnia ta uboga, to potrafi zaskoczyć swym smakiem i różnorodnością.
Zapraszamy na "Festiwal Czarnej Owcy" i "Pasterską Akademię Kulinarną do Piwnicznej-Zdroju!
Nowe Ekspozycje na Małopolskim Odcinku Szlaku
W Gminnym Ośrodku Kultury w Piwnicznej-Zdroju powstaje wystawa poświęcona instrumentom pasterskim w Karpatach. Ekspozycja będzie miała charakter monograficzny, zaprezentowane zostaną na niej modele instrumentów pasterskich, fotografie oraz makiety najczęściej spotykanych instrumentów w Karpatach, używanych przez pasterzy nie tylko podczas wypasu, ale także podczas obrządków rodzinnych i dorocznych świąt. Wystawa posiadać będzie elementy multimedialne, pozwalające na prezentację praktyki wykonawczej eksponowanych instrumentów.
Natomiast w Ludźmierzu, w Domu Podhalan im. Kazimierza Przerwy-Tetmajera i Władysława Orkana trwają prace nad ekspozycją "W kręgu żywej, pasterskiej watry". Motywem przewodnim wystawy jest "żywa watra" - ogień palący się w bacówce i symbolizujący trwałość kultury pasterskiej, więź z pokoleniami przodków i wciąż na nowo - wiosną - odradzającą się tradycję wypasu kulturowego owiec.
Również w terenie, odwiedzający region będą mieli możliwość poznania tradycyjnych sprzętów pasterskich związanych w hodowlą i wypasem owiec. W Małopolsce, bacówki zostaną doposażone w sprzęt pasterski. Ekspozycje będą mieć charakter edukacyjny i będą dostępne dla odwiedzających.
Wyróżnienie dla Szlaku Kultury Wołoskiej
Podczas XXVIII Forum Ekonomicznego w Krynicy, w czasie Konferencji Europa Karpat przyznane zostały wyróżnienia projektom karpackim. Jednym z wyróżnionych projektów jest „Szlak Kultury Wołoskiej” realizowany w ramach Programu Współpracy Transgranicznej Interreg V Polska-Słowacja.
Wizyta Studyjna dla Przedstawicieli Mediów
W dniach 27-29 września zapraszamy na wizytę studyjną dla mediów po małopolskiej części Szlaku Kultury Wołoskiej. Uczestnicy odwiedzą nie tylko ekspozycje pasterskie w Muzeum Tatrzańskim, Skansenie Studzionki czy małopolskie bacówki - miejsca żywej tradycji pasterskiej, ale wezmą również udział w ciekawych spotkania, prelekcjach oraz wydarzeniach towarzyszących IV Zjazdowi Karpackiemu, odbywającym w Miasteczku Galicyjskim w Nowym Sączu.
Otwarty Nabór Podmiotów do Udziału w Projekcie Szlak Kultury Wołoskiej
Województwo Małopolskie jest Partnerem projektu pn. “Szlak Kultury Wołoskiej”, dofinansowanego ze środków Programu Współpracy Transgranicznej Interreg V-A Polska Słowacja na lata 2014-2020. Celem przedsięwzięcia jest stworzenie nowej oferty produktowej pogranicza polsko - słowackiego, prezentującej w równowadze z wartościami naturalnymi - dziedzictwo kulturowe osadników wołoskich, jednych z „Ojców Europy”, depozytariuszy i emisariuszy kultury gór, których wędrówki miały duże znaczenie dla kształtowania krajobrazu oraz kultury w górskich terenach Europy Wschodniej i Środkowej.
Ludność wołoska nie izolowała się, wnosząc swoje dziedzictwo w kulturę wszystkich narodów i grup społecznych, z którymi dane było się jej spotkać na swojej drodze. Osadnicy wołoscy nasiąkali przy tym kulturą zastaną na szlaku swych wędrówek, spełniając rolę zarówno nośnika jak i katalizatora przemian kulturowych i cywilizacyjnych. Tym samym pod pojęciem „kultury wołoskiej” można rozumieć ogół kultury Karpat w całej swej wielobarwności i bogactwie. Ich zaczynem był depozyt pasterskiej kultury, przyniesiony z głębi Półwyspu Bałkańskiego i doskonalony na zagospodarowywanych terenach, a więc nieustannie ewoluujący. Stapiany z kulturą ziem zasiedlanych - przesądzał, zarówno o uniwersalizmie, jak i o odmienności ludów gór. Jedność wołoskiego korzenia absolutnie nie wykluczała więc regionalnych, a nawet mikroregionalnych różnic.
tags: #konkurs #pokaż #nam #swoje #poddasze #zasady
