Jonizacja w środowisku pracy: Zasady BHP
- Szczegóły
W przestrzeni zawodowej możemy napotkać różnorodne czynniki niebezpieczne, które mogą zagrażać naszemu zdrowiu i bezpieczeństwu. Te czynniki można podzielić na niebezpieczne, szkodliwe oraz uciążliwe. Każdy pracodawca ma obowiązek regularnie oceniać te czynniki i wdrażać odpowiednie środki zapobiegawcze, by zagwarantować bezpieczeństwo pracowników. Istotne jest również, aby pracownicy byli świadomi potencjalnych zagrożeń i znali zasady postępowania w niebezpiecznych sytuacjach. Dla zapewnienia bezpieczeństwa, kluczowa jest współpraca pomiędzy pracodawcami a pracownikami, a także regularne szkolenia z zakresu BHP.
1. Promieniowanie - definicje i rodzaje
Promieniowaniem możemy określić proces, w którym następuje wysyłanie i przenoszenie energii na odległość. Energia ta, może być wysyłana w różnych postaciach m.in. w postaci ciepła, światła, fal elektromagnetycznych albo w postaci cząstek.
Do źródeł promieniowania możemy zaliczyć naturalne i sztuczne źródła promieniowania. Źródłem naturalnym jest Słońce, natomiast sztuczne źródła promieniowania to lampa, grzejnik, nadajnik telewizyjny czy radiowy. Słońce jest źródłem promieniowania ultrafioletowego, grzejniki emitują promieniowanie cieplne (podczerwone), natomiast nadajniki radiowe i telewizyjne wysyłają fale radiowe i promieniowanie elektromagnetyczne.
W zależności od długości fali wyróżniamy różne rodzaje promieniowania. Począwszy od najkrótszych długości fali, kończąc na najdłuższych długościach, mamy promieniowanie:
- ultrafioletowe,
- widzialne,
- podczerwone,
- mikrofale,
- radiowe.
2. Promieniowanie jonizujące
Promieniowanie jonizujące jest szczególnym rodzajem promieniowania. Wywołuje ono w obojętnych atomach i cząsteczkach materii zmiany w ładunkach elektrycznych, czyli jonizację. Głównym skutkiem promieniowania jonizującego, wywoływanym przy przejściu promieniowania przez materię jest właśnie jonizacja atomów środowiska absorbującego i może ona prowadzić do rozrywania wiązań chemicznych.
Przeczytaj także: Jonizacja Powietrza: Zalety i Wady
Promieniowanie jonizujące może mieć postać promieniowania korpuskularnego (cząstki α, β, neutrony) albo elektromagnetycznego (promieniowanie X, gamma).
Promieniowanie jonizujące można podzielić na dwie kategorie:
- Do pierwszej z nich zalicza się promieniowanie, gdzie nośnikami energii są ciężkie cząstki naładowane lub prędkie elektrony. Cząstki te, mające ładunek elektryczny, oddziałują bezpośrednio siłą kulombowską w sposób ciągły z elektronami będącymi w środowisku, przez które przechodzą.
- Drugą kategorię promieniowania stanowi promieniowanie X, promieniowanie gamma oraz neutrony, nie podlegające siłom kulombowskim, ze względu na brak ładunku elektrycznego.
W tych przypadkach zachodzi najpierw oddziaływanie, często z udziałem jąder atomów środowiska, w którym całkowita energia może być przekazywana wtórnej cząstce naładowanej. Następnie w efekcie końcowym całkowita energia przekazywana jest bezpośrednio lub poprzez cząstkę wtórną elektronom środowiska. W ten sposób elektrony atomów absorbujących promieniowanie zostają przeniesione na wyższe poziomy energetyczne, co oznacza stan wzbudzenia.
Czynniki fizyczne w środowisku pracy
Czynniki fizyczne z grupy szkodliwych i uciążliwych mają związek z nadmiernym oświetleniem, temperaturą i wilgotnością powietrza, hałasem czy wibracjami. Ryzyko mogą wywoływać też jonizacja powietrza, promieniowanie jonizujące, a także inne promieniowania: podczerwone, ultrafioletowe, nadfioletowe, elektromagnetyczne czy laserowe. Wpływ na bezpieczeństwo pracowników mają jednak również działające maszyny, ich ruchome elementy czy poruszające się w nich produkty.
Jonizacja powietrza
Jonizacja powietrza to zjawisko fizyczne, które występuje w środowisku naturalnym. Można je zauważyć podczas burzy, przy wodospadach, w lasach i nad morzem. Konsekwencją tego procesu jest odczuwalna rześkość i świeżość powietrza. Jonizację można również wykonywać w pomieszczeniach zamkniętych. Trzeba mieć do tego odpowiednie urządzenie.
Przeczytaj także: Profesjonalna stylizacja włosów w domu
Na całym świecie, nie tylko w miastach, ale również na obszarach wiejskich obserwowane są zwiększające się poziomy toksycznych zanieczyszczeń. Coraz częściej przekraczają one normy zalecane przez Światową Organizację Zdrowia (WHO). Dodatkowo okazuje się, że przed złą jakością powietrza nie jesteśmy chronieni ani w domach, ani w pracy, gdzie przebywamy przez wiele godzin dziennie.
Przyczyną zanieczyszczeń znajdujących w pomieszczeniach zamkniętych są cząsteczki dostające się tam z zewnątrz, ale też chemikalia stosowane do sprzątania, pleśń, kurz, słaba wentylacja i piecyk opalany drewnem. Aby poprawić jakość powietrza w mieszkaniach i pomieszczeniach zamkniętych, trzeba je regularnie sprzątać i wietrzyć. Pomocne mogą być doniczkowe rośliny oczyszczające powietrze i zastosowanie jonizacji.
W powietrzu znajdują się cząsteczki o ładunku elektrycznym dodatnim i ujemnym. Nazywane są one jonami. Unoszące się powietrzu pyły i bakterie mają ładunek dodatni. Jonizacja to proces, który polega na zneutralizowaniu tych szkodliwych cząsteczek za pomocą jonów ujemnych. Do ich wytworzenia potrzebne jest silne pole elektryczne.
Generowane na skutek jonizacji jony ujemne zmieniają ładunek elektryczny cząsteczek szkodliwych, unoszących się w powietrzu, np. roztocza, kurze, pyłki, bakterie, pleśń. To powoduje, że stają się one ciężkie i osiadają na podłogach, meblach i ścianach. Z tego powodu mówimy, że zanieczyszczenia są zneutralizowane, a nie usunięte. Aby jonizacja miała efekt pełnego oczyszczenia, trzeba ściereczką przetrzeć osady z powierzchni w pomieszczeniu.
Jonizacja powietrza to proces w pełni bezpieczny i zupełnie nie jest szkodliwy dla zdrowia człowieka, wręcz przeciwnie. Trzeba jednak pamiętać o istotnej kwestii. Bardzo ważne dla właściwej jonizacji jest sprzątnięcie w pomieszczeniu, gdzie została ona przeprowadzona. Jeśli tego nie zrobimy, po pewnym czasie z powrotem zanieczyszczenia będą się unosić w powietrzu.
Przeczytaj także: Wszystko o prostownicy z laserową jonizacją
Dodatkowo w kwestii szkodliwości jonizacji, często podnoszona jest sprawa wytwarzanego podczas tego procesu ozonu. Jego nadmiar nie jest wskazany, a w dużych ilościach jest trujący. Warto wiedzieć, że obawy o szkodliwość jonizacji są bezpodstawne, ponieważ ilość ozonu wytwarzanego przez jonizatory jest znikoma. Podczas pracy jonizator wyprodukuje tylko 0,006 mg/m3 ozonu. Taka ilość gazu nie wywołuje żadnych negatywnych skutków. Podobnie jest z tlenkiem azotu (stężenie 0,002 mg/m3). Te wartości potwierdzają certyfikaty wydawane przez renomowane instytuty.
Jonizator to urządzenie, które wykorzystuje wysokie napięcie do wytworzenia pola elektrycznego i z jego pomocą jonizuje cząsteczki powietrza. Powstałe w jonizatorze jony ujemne są uwalniane do tlenu i tam łączą się z zanieczyszczeniami, sprawiając, że te stają się ciężkie i opadają na ziemię.
Kategorie pracowników i tereny kontrolowane i nadzorowane
Pracownicy zatrudnieni w warunkach narażenia na promieniowanie jonizujące zostali zaszeregowani do dwóch kategorii: „A” i „B”, ze względu na stopień narażenia (art. 17 Prawa Atomowego), a miejsca pracy podzielono na tereny kontrolowane i tereny nadzorowane (art.
Podstawowe wymagania dotyczące terenów kontrolowanych i nadzorowanych, w tym sposób oznakowania, warunki dostępu i opuszczania tych terenów dla pracowników i innych osób oraz wykonywania pomiarów dozymetrycznych zostały określone w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 20 lutego 2007 r. w sprawie podstawowych wymagań dotyczących terenów kontrolowanych i nadzorowanych (Dz.U. 2007 nr 131 poz.
Ocena narażenia pracowników
Ocena narażenia pracowników powinna być prowadzona na podstawie kontrolnych pomiarów dawek indywidualnych lub pomiarów dozymetrycz-nych w środowisku pracy.
Pracownicy kategorii A podlegają ocenie narażenia prowadzonej na podstawie systematycznych pomiarów dawek indywidualnych, a jeżeli mogą być narażeni na skażenia wewnętrzne, mające wpływ na poziom dawki skutecznej dla tej kategorii pracowników, podlegają również pomiarom skażeń wewnętrznych. W przypadku gdy pomiar dawki indywidualnej jest niemożliwy lub niewystarczający, ocena dawki indywidualnej otrzymanej przez pracownika kategorii A może być dokonana na podstawie wyników pomiarów dawek indywidualnych przeprowadzonych dla innych narażonych pracowników tej kategorii albo na podstawie wyników pomiarów dozymetrycznych w środowisku pracy.
Pracownicy kategorii B podlegają ocenie narażenia prowadzonej na podstawie pomiarów dozymetrycznych w środowisku pracy w sposób umożliwiający stwierdzenie prawidłowości zaliczenia ich do tej kategorii. Zezwolenie może zawierać warunek prowadzenia oceny narażenia pracowników kategorii B, wykonujących prace określone w tym zezwoleniu, na podstawie pomiarów dawek indywidualnych.
Dawki graniczne promieniowania jonizującego
Poniższa tabela przedstawia dawki graniczne promieniowania jonizującego:
| Grupa osób | Dawka skuteczna (mSv) w ciągu roku kalendarzowego | Dawka równoważna (mSv) |
|---|---|---|
| Pracownicy oraz osoby przyuczane do zawodu w wieku powyżej 18 lat | 20 |
|
| Osoby przyuczane do zawodu w wieku 16 - 18 lat | 6 | 150 |
| Osoby z „ogółu ludności” oraz osoby przyuczane do zawodu w wieku poniżej 16 lat | 1 (może nastąpić przekroczenie 1 mSv pod warunkiem, że średnia z kolejnych 5 lat nie przekroczy 5 mSv) |
|
| Kobieta w ciąży | Kobieta ciężarna nie może być zatrudniona w warunkach prowadzących do otrzymania przez płód dawki skutecznej przekraczającej 1 mSv. | |
Obowiązki pracodawcy w zakresie BHP
Pracodawca ma obowiązek zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy w firmie. Również przed dopuszczeniem pracownika do pracy powinien skierować go na wstępne, kontrolne lub okresowe badania profilaktyczne.
Pracodawca jest zobowiązany wskazać czynniki szkodliwe dla zdrowia w środowisku pracy i rozpoznać źródła ich pochodzenia, a następnie zlecić wykonanie badań i pomiarów tych czynników. W zakładzie pracy, w którym pracownicy narażeni są na działanie czynników szkodliwych, pracodawca musi obowiązkowo prowadzić ewidencję tych czynników.
Skierowanie na badanie profilaktyczne powinno zawierać informacje o czynnikach szkodliwych dla zdrowia lub warunków uciążliwych oraz aktualne wyniki badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia, wykonanych na tych stanowiskach.
W skierowaniu pracodawca może wypisać szkodliwe czynniki w środowisku pracy, które dzielą się na:
- Fizyczne i tu wymienia się m. in:
- oświetlenie (natężenie, luminancja, olśnienie,kontrast, tętnienie strumienia),
- temperatura powietrza,
- wilgotność powietrza,
- ruch powietrza,
- jonizacja powietrza,
- hałas (w tym ultradźwiękowy i infradźwiękowy),
- wibracje,
- pyły przemysłowe, aerozole stałe i ciekłe,
- promieniowanie jonizujące,
- promieniowanie laserowe,
- promieniowanie nadfioletowe,
- promieniowanie podczerwone,
- ciśnienie,
- pole elektrostatyczne,
- pole elektromagnetyczne,
- elektryczność statyczna,
- napięcie w obwodzie elektrycznym.
- Chemiczne:
- substancje toksyczne,
- substancje drażniące,
- substancje uczulające,
- substancje rakotwórcze,
- substancje mutagenne,
- substancje działające szkodliwie na funkcje rozrodcze i płodność u dorosłych osobników płci męskiej i żeńskiej.
- Biologiczne:
- bakterie,
- wirusy,
- grzyby,
- pasożyty.
W skierowaniu można wpisać również inne czynniki, w tym niebezpieczne i uciążliwe oraz inne wynikające ze sposobu wykonywania pracy. Pracodawca może wpisać takie czynniki jak: obsługa monitorów ekranowych (do 4 godzin/powyżej 4 godzin dziennie), praca na wysokości (powyżej 1 m), praca w porze nocnej. Zakres badań określa lekarz na podstawie skierowania na badania wydanego przez pracodawcę.
tags: #jonizacja #w #środowisku #pracy #zasady #BHP
