Zasoby wody pitnej na świecie: Statystyki i wyzwania
- Szczegóły
22 marca obchodzimy Światowy Dzień Wody. W tym roku jest on pod hasłem “Water for Peace” - “Woda na rzecz pokoju”. Temat braku dostępu do zdatnej do picia czystej wody jest jednym z najbardziej palących wyzwań XXI wieku. Najgorsza sytuacja jest m.in. w Libanie, Syrii, Pakistanie, Afganistanie oraz Nigrze.
Ziemia składa się z wody w ponad 70%. Jednak woda słodka, dostępna dla człowieka, to zaledwie 0.5% wszystkich zasobów, z czego wody pitnej jest jeszcze mniej. Dlatego pamiętajmy, że woda, choć wydaje się być podstawowym elementem codzienności, jest niezwykłym przywilejem, którego nie każdy na świecie może doświadczyć. Bez niej nie ma życia.
Zasoby wody w znacznej części pokrywają Ziemię. Hydrosfera, będąca powłoką ziemską, składa się z wód powierzchniowych - oceanów, mórz, rzek, jezior, bagien - oraz z wód podziemnych, z opadów atmosferycznych i lodowców. Wydawałoby się, że wody na świecie mamy pod dostatkiem.
Szczególnie w krajach, gdzie woda jest ogólnie dostępna, problem deficytu wody wydaje się być niezauważalny. Odkręcamy kran - leci woda, w sklepach na półkach - stoi woda. Mamy ją na wyciągnięcie ręki w nieograniczonych ilościach. Błąd.
Globalne zasoby i ich dystrybucja
Woda zajmuje ponad 70% powierzchni Ziemi. Zaledwie 2,5% jej zasobów stanowią wody słodkie, a tylko 0,6% to wody słodkie będące źródłem wody pitnej. Teoretycznie powinno to zaspokoić globalne potrzeby, jednak dostęp do trwałych zasobów wodnych jest utrudniony przez ich nierównomierne rozmieszczenie i nieracjonalne gospodarowanie. Negatywnie na stan zasobów wodnych wpływają również zmiany klimatyczne oraz ich skutki.
Przeczytaj także: Gdzie kupić wodę destylowaną?
W latach 2015-2017 w większości regionów świata poziom bezpieczeństwa wodnego uległ obniżeniu, co oznacza coraz mniejsze możliwości zaspokojenia zapotrzebowania na wodę słodką. W skali świata rocznie pobieranych jest 17% odnawialnych zasobów słodkiej wody, co wskazuje na brak stresu wodnego, ale w ujęciu regionalnym istnieją ogromne różnice pod tym względem. Krytyczna jest sytuacja w Afryce Północnej, gdzie roczny pobór wody przekracza ilość odnawialnych zasobów słodkiej wody w tym regionie. Duże jest prawdopodobieństwo wystąpienia deficytu wody w Azji Środkowej (gdzie pobieranych jest 88% odnawialnych zasobów wód) oraz w Azji Południowej (71%).
Odsetek światowej populacji korzystającej z bezpiecznie zarządzanej dystrybucji wody pitnej zwiększył się z 64% w 2005 r. do ponad 70%. Oznacza to jednak, że 2,2 miliarda ludzi, głównie z najuboższych regionów świata, nadal ma ograniczony dostęp do wody pitnej lub nie posiada go wcale.
Dostęp do bezpiecznej wody pitnej jest bardzo zróżnicowany w ujęciu przestrzennym. Wyraźnie lepsza jest sytuacja w miastach (gdzie taki dostęp posiada 85% mieszkańców) niż na terenach wiejskich (53%). Spośród regionów świata najwyższym odsetkiem ludności korzystającej z bezpiecznie zarządzanej dystrybucji wody pitnej charakteryzuje się Ameryka Północna oraz Europa (odpowiednio 99% i 93%), natomiast w najtrudniejszej sytuacji pozostają mieszkańcy Afryki Subsaharyjskiej, gdzie odsetek ludności z zagwarantowanym dostępem do wody zdatnej do picia nadal jest bardzo niski (27%). W porównaniu z 2005 r. poprawiła się sytuacja we wszystkich regionach; najbardziej wzrósł odsetek ludności posiadającej dostęp do bezpiecznej wody pitnej w Ameryce Łacińskiej i na Karaibach (z 58% do 74%) oraz w Azji Południowej (z 46% do 59%) i Środkowej (z 58% do 71%).
Równocześnie poprawił się także dostęp do podstawowej infrastruktury sanitarnej. Odsetek ludności na świecie korzystającej z bezpiecznie zarządzanych usług sanitarnych, w tym stanowisk do mycia rąk z dostępem do bieżącej wody i mydła wzrósł z 32% w 2005 r. do 45%. Oznacza to jednak, że nadal tego dostępu pozbawiona jest większa część populacji świata (ok. 4,1 mld ludzi). Na brak możliwości korzystania z sanitariatów najbardziej narażeni są mieszkańcy krajów afrykańskich, w szczególności Afryki Subsaharyjskiej, gdzie dostęp do bezpiecznie zarządzanych usług kanalizacyjnych posiada jedynie 18% mieszkańców, tj. niewiele więcej niż w 2005 r. (16%). W Ameryce Północnej i Europie, gdzie usługi sanitarne są najbardziej rozbudowane, do sieci kanalizacyjnych przyłączonych jest blisko 80% ludności (podczas gdy w 2005 r. odsetek ten w Ameryce Północnej wynosił 78%, a w Europie 66%).
Wśród osób pozbawionych odpowiednich warunków sanitarnych na świecie, 60% dysponuje przynajmniej podstawowym wyposażeniem do mycia rąk (na obszarach wiejskich jest to 46%), natomiast 9% (prawie 700 milionów ludzi) jest pozbawione nawet elementarnych urządzeń sanitarnych, tj. dostępu do toalety czy latryny. W największym stopniu problem ten dotyczy Afryki Subsaharyjskiej, gdzie 20% mieszkańców (tj. ponad 200 milionów ludzi) nie ma zapewnionych podstawowych warunków sanitarnych.
Przeczytaj także: Inwestycje w Jakość Wody w Proszówkach
Zasoby wodne w Polsce
Nasz kraj jest jednym z państw w Europie, gdzie zasoby wodne są najbardziej ograniczone. Średnie roczne zasoby wodne na mieszkańca w Polsce to ok. 1600 m³, podczas gdy średnia europejska to ok.
Zasoby wodne w Polsce są relatywnie niewielkie, a dodatkowo cechuje je zmienność sezonowa i zróżnicowanie obszarowe. Wielkość odnawialnych zasobów wody słodkiej przypadająca na 1 mieszkańca Polski (średnia wartość z wielolecia) wynosi niecałe 1,6 tys. m3, co wskazuje na zagrożenie stresem wodnym. W blisko połowie krajów UE zasoby świeżej wody są niepokojąco niskie (poniżej 3 tys. m3 na osobę), w tym w Polsce, na Malcie, Cyprze i w Czechach są poniżej poziomu bezpieczeństwa wodnego (według ONZ granicą, poniżej której kraj uznaje się za zagrożony takim niedoborem wody, jest 1,7 tys.
Stopień zapotrzebowania na wodę określa m.in. Wskaźnik Wykorzystania Wody plus, który pokazuje, jaki odsetek odnawialnych zasobów wodnych jest wykorzystywany na danym obszarze. W większości krajów UE wskaźnik ten kształtuje się na stosunkowo niskim poziomie (za wysoki uznawany jest poziom przekraczający 20%). W Polsce wskaźnik wynosi 6,87% i chociaż wzrósł w porównaniu z 2010 r. (kiedy wynosił 5,62%), to nadal jest niższy niż przeciętny w UE (8,39%, a w 2010 r. 6,30%). Wskaźnik ten nie uwzględnia jednak nierównomiernego rozkładu przestrzennego i sezonowego zasobów i nie odzwierciedla występujących w wielu regionach Europy niedoborów wody.
W Polsce głównym źródłem zaopatrzenia gospodarki narodowej są wody powierzchniowe. Ich pobór w 2019 r. wyniósł 7,4 km³ i pokrył 80% potrzeb (głównie produkcyjnych w przemyśle), podczas gdy pobór wód podziemnych wyniósł 1,8 km³. Równocześnie zużyto 8,8 km³ wody. Od wielu lat rozkład poboru wody przez poszczególne sektory gospodarki nie ulega istotnym zmianom. Największym zużyciem wody charakteryzuje się przemysł, na który przypada 70% wykorzystanej wody; 20% zużywane jest przez gospodarkę komunalną, a kolejne 10% wykorzystywane jest na potrzeby nawodnień w rolnictwie i leśnictwie oraz do napełniania i uzupełniania stawów rybnych.
Większość mieszkańców Polski, podobnie jak UE, posiada dostęp do podstawowych urządzeń sanitarnych i jest podłączona do co najmniej wtórnego oczyszczania ścieków. Polska niemal dorównała Europie Zachodniej pod względem wyposażenia mieszkań w łazienkę. W większości krajów członkowskich odsetek ludności nieposiadających w swoich gospodarstwach domowych wanny, prysznica i toalety kształtuje się poniżej 1% (a średnio w UE wynosi 2%). W Polsce takiego wyposażenia nie posiada 2% populacji (o połowę mniej niż na początku dekady).
Przeczytaj także: Woda mineralna Józef: Zalety
Wpływ na poprawę dostępu do urządzeń sanitarnych ma rozbudowa sieci wodno-kanalizacyjnej, w tym intensyfikacja oczyszczania ścieków, warunkującego jakość i czystość wód. Kluczowym dla środowiska jest zastępowanie metod polegających jedynie na mechanicznym usuwaniu zanieczyszczeń bardziej efektywnymi technologiami m.in. poddaniu ich wtórnemu oczyszczaniu. W Polsce, podobnie jak w większości krajów UE, zwiększył się odsetek ludności korzystającej z oczyszczalni ścieków z co najmniej wtórnym usuwaniem nieczystości (tj. na ogół biologicznym z osadnictwem wtórnym lub innym procesem redukującym materiał organiczny). Obecnie korzysta z nich 74% mieszkańców Polski (wobec 65% na początku dekady).
Wydajniejsze oczyszczanie ścieków przyczynia się m.in. do poprawy jakości wód europejskich rzek. Stopień ich zanieczyszczenia organicznego w większości krajów UE jest mniejszy niż kilkanaście lat wcześniej, choć od 2015 r. nie ulega większym zmianom. Do określenia jakości wód wykorzystuje się m.in. pomiar biochemicznego zapotrzebowania tlenu (BZT), które pokazuje ilość tlenu potrzebną mikroorganizmom tlenowym do rozkładu substancji organicznych. Wskaźnik ten stosuje się do określenia podatności ścieków na biologiczne oczyszczanie - im wyższa wartość BZT (czyli zapotrzebowania na tlen) tym większe zanieczyszczenie. W Polsce do rozkładu substancji organicznych w 1 litrze wody rzecznej potrzebne jest 2,74 mg tlenu i choć jest to mniej niż w 2010 r. (2,96 mg), to nadal więcej niż przeciętnie w rzekach UE (gdzie to zapotrzebowanie wynosi 2,00 mg, a w 2010 r. sięgało 2,14 mg).
Sposoby na oszczędzanie wody
Średnie zużycie wody na jednego mieszkańca Polski to ok. 91 litrów dziennie, podczas gdy minimalne zalecane potrzeby to ok.
- Zakręcaj kran - podczas mycia zębów lub golenia zakręcaj kran.
- Bierz szybki prysznic - nie trzeba myć się pół godziny, aby ciało było czyste.
- Świadomie myj naczynia i rób mądrze pranie - warto zadbać o to, by robić pranie wtedy, gdy już uzbiera się pełna pralka. Do mycia naczyń najlepiej sprawdzi się zmywarka, która oszczędzi znaczną ilość wody.
- Rozsądnie podlewaj rośliny - najlepiej nawilżymy ziemię, gdy podlejemy rośliny o poranku lub wieczorem. Dobrym sposobem będzie zebranie deszczówki i wykorzystanie jej przy podlewaniu ogrodu.
- Zadbajmy również o to, by chronić wodę przed zanieczyszczeniami.
Brak dostępu do czystej, słodkiej wody dotyka nie tylko człowieka, ale również zwierzęta. Zanieczyszczenia zbiorników wodnych zakłócają równowagę ekosystemu, a także wpływają na powstawanie licznych chorób wśród wodnych organizmów, które nierzadko prowadzą nawet do śmierci. Bierze udział w procesach metabolicznych, np.
Pamiętajmy, że woda, choć wydaje się być podstawowym elementem codzienności, jest niezwykłym przywilejem, którego nie każdy na świecie może doświadczyć. Bez niej nie ma życia.
Statystyki dotyczące zasobów wodnych na świecie
Aby lepiej zrozumieć temat gospodarowania wodą, niezbędne jest przypomnienie, czym są zasoby wodne występujące na świecie. Zasoby wodne to wody występujące na pewnym obszarze, możliwe do wykorzystania w różnorodnych procesach przyrodniczych i działalności gospodarczej człowieka. A zatem potencjalnie zaliczyć do nich można niemal wszystkie wody kuli ziemskiej (rzeczne, jeziorne, morskie, podziemne, glebowe, lód lodowców górskich i polarnych, parę wodną) z wyjątkiem wody zawiązanej wchodzącej w skład biomasy i minerałów. Całkowite zasoby wodne świata wynoszą 1 386 mln km³.
W strukturze zasobów wody na świecie dominują wody mórz i oceanów stanowiące 96,5%. Nie nadają się one do bezpośredniego wykorzystania ze względu na znaczne zasolenie. Woda słodka stanowi około 2,5% (35 029 tys. km³), ale znaczna jej część występuje w postaci stałej w lądolodach, lodowcach i wieloletniej zmarzlinie. W rzeczywistości do dyspozycji pozostaje niespełna 1% ogólnych zasobów wodnych Ziemi, a właściwie jeszcze mniej, bo wykorzystywane powinny być tylko zasoby odnawialne. Ich globalna wielkość wynosi 42 810 mld m³ (42 810 km³), czyli 5 933 m³/os.
| Rodzaje wód | Zasoby globalne wody | Zasoby słodkiej wody | ||
|---|---|---|---|---|
| Objętość w tysiącach km³ | % zasobów wody | Objętość w tysiącach km³ | % zasobów wody słodkiej | |
| Wody oceanu światowego | 1 338 000 | 96,5 | - | - |
| Lodowce i stała pokrywa śnieżna | 26 064,1 | 1,74 | 24 064,1 | 68,7 |
| Wody podziemne | 23 400 | 1,7 | 10 530 | 30,1 |
| w tym wody aktywne (do 100 m) | 10 530 | 0,76 | brak danych | brak danych |
| Marzłoć trwała | 300 | 0,02 | 300 | 0,86 |
| Jeziora | 176,4 | 0,013 | 91 | 0,26 |
| Wody glebowe | 16,5 | 0,001 | 16,5 | 0,05 |
| Para wodna w atmosferze | 12,9 | 0,001 | 12,9 | 0,037 |
| Bagna | 11,47 | 0,0008 | 11,47 | 0,03 |
| Rzeki | 2,12 | 0,0002 | 2,12 | 0,006 |
| Woda biologiczna | 1,12 | 0,0001 | 1,12 | 0,003 |
| Ogółem wody hydrosfery | 1 385 984 | 100 | 35 029,21 | 100 |
Największe znaczenie gospodarcze mają zasoby odnawialne wód. Ich wielkość zależy od cech klimatu, głównie wysokości opadów i temperatury powietrza wpływającej na wielkość parowania decydujących o klimatycznym bilansie wodnym, budowy geologicznej wpływającej na możliwości retencji wody w gruncie, rzeźby terenu warunkującej wielkość odpływu powierzchniowego oraz od pokrycia terenu modyfikującego procesy obiegu wody, wynikające z wyżej wymienionych czynników.
Małymi odnawialnymi zasobami wodnymi charakteryzują się m.in. obszary zwrotnikowe i podzwrotnikowe, a także wnętrza kontynentów - np. północna, południowa i wschodnia część Afryki, zwłaszcza strefa Sahelu, a także Bliski Wschód, Wyżyna Irańska, środkowa część kontynentu azjatyckiego (Kazachstan, Mongolia) i niektóre kraje europejskie (w tym Polska). Na tych obszarach częstym zjawiskiem są niedobory wody. Natomiast dużymi zasobami wodnymi odznaczają się obszary równikowe, monsunowe oraz tereny położone w strefie umiarkowanej chłodnej. Dodatni bilans ma również strefa podbiegunowa.
Zapotrzebowanie na wodę zaspokajane jest głównie z zasobów wód powierzchniowych. Udział wód podziemnych jest wielokrotnie mniejszy.
Do obszarów o największych na świecie zasobach odnawialnych wód powierzchniowych należą:
- Ameryka Południowa - dorzecza Amazonki i Orinoko,
- Azja Wschodnia - dorzecze Jangcy,
- Azja Południowa i Południowo‑Wschodnia - dorzecza Brahmaputry, Irawadi, Mekongu,
- Ameryka Północna (Kanada) - dorzecza Mackenzie, Jukonu, Missisipi, Missouri,
- Syberia - dorzecza Jeniseju, Obu, Leny i in.,
- Nowa Gwinea - dorzecza Fly i Sepik.
| Kraj | Zasoby wód powierzchniowych w mld m³ |
|---|---|
| Brazylia | 8 425,9 |
| Rosja | 4 259,3 |
| Kanada | 3 523,5 |
| Chiny | 2 861,9 |
| Stany Zjednoczone | 2 478,0 |
| Indie | 1 869,0 |
| Chile | 976,9 |
| Meksyk | 471,9 |
| Nowa Zelandia | 446,9 |
| Japonia | 413,8 |
Zasoby wodne Ziemi pod względem ilościowym są potencjalnie wystarczające do zaspokojenia potrzeb wszystkich mieszkańców planety. Niestety ich nierównomierne rozmieszczenie i nieracjonalne gospodarowanie powodują, że w wielu krajach świata pojawiają się nadwyżki lub niedobory wody.
Człowiek wykorzystuje wodę do różnorodnych celów - bytowych, komunalnych, przemysłowych i rolniczych. Roczny pobór wód na świecie wynosi 4 600 mld m³ i stanowi nieco ponad 10% globalnych zasobów odnawialnych wód. Przewiduje się, że do 2050 roku roczny pobór wody wzrośnie o 20-30%, czyli do poziomu 5 500‑6 000 mld m³.
W Afryce Północnej i Azji Zachodniej przekracza 75%, w Azji Południowej sięga 60%, zaś w Azji Wschodniej i Południowo‑Wschodniej oraz w Stanach Zjednoczonych sytuuje się w przedziale 10‑25%. Na świecie największe zużycie wody przypada na rolnictwo (70%). Sektor przemysłowy wykorzystuje 20% zasobów wodnych, a gospodarka komunalna - 10%. Czynnikami decydującymi o wielkości wykorzystania wód w poszczególnych sektorach gospodarki są: wartość bilansu wodnego, poziom rozwoju rolnictwa i przemysłu oraz liczba ludności i zaawansowanie procesów urbanizacji.
tags: #ile #zasobów #to #woda #pitna #na
