Ile procent wody stanowi woda pitna na świecie?
- Szczegóły
Woda to podstawowy warunek naszego przetrwania - pozbawieni jej całkowicie, przeżylibyśmy zaledwie kilka dni. Cel 6. Woda zajmuje ponad 70% powierzchni Ziemi. Zasoby te nie są jednak odnawialne - ich stała powierzchnia wynosi obecnie ok. 1,4 miliarda km2.
Zasoby wodne na świecie
75% powierzchni Ziemi stanowi woda, z czego jedynie 3% to woda pitna. Zaledwie 2,5% jej zasobów stanowią wody słodkie, a tylko 0,6% to wody słodkie będące źródłem wody pitnej. Co więcej, spośród tych trzech procent znaczną większość stanowią lodowce. Wszystko to sprawia, że jesteśmy zmuszeni czerpać wodę zdatną do picia z podziemnych zasobów, które zamykają się zaledwie w 0,6% całości.
Teoretycznie powinno to zaspokoić globalne potrzeby, jednak dostęp do trwałych zasobów wodnych jest utrudniony przez ich nierównomierne rozmieszczenie i nieracjonalne gospodarowanie. Negatywnie na stan zasobów wodnych wpływają również zmiany klimatyczne oraz ich skutki. W latach 2015-2017 w większości regionów świata poziom bezpieczeństwa wodnego uległ obniżeniu, co oznacza coraz mniejsze możliwości zaspokojenia zapotrzebowania na wodę słodką.
Nierównomierne rozmieszczenie wody
Ziemia w 71 proc. składa się z wody, a zdecydowaną przewagę mają na niej wody słone występujące w morzach i oceanach. Stanowią one 96 proc. wszystkich zasobów wodnych na kuli ziemskiej. Z kolei tak cenna woda słodka to zaledwie 2,5 proc. Wielkość pokładów wody słodkiej szacuje się na 35 mln m³. Co więcej, większość jej występowania, czyli niemal 61 proc. to lodowce i stałe pokrywy śnieżne znajdujące się na Antarktydzie. Miejsce ich występowania jest trudno dostępne i dalekie od obszarów zasiedlanych przez ludzi, do tego obecnie stoją one w obliczu stale zwiększającego się ryzyka topnienia.
Drugim największym zasobem wody słodkiej są wody podziemne, które stanowią około 30 proc. wszystkich źródeł wody pitnej. Najmniejsza ilość wody słodkiej pochodzi z wód powierzchniowych, czyli jezior, rzek lub innych zbiorników wodnych płynących na powierzchni lądu. Razem z wieczną zmarzliną, wodą biologiczną i parą wodną w atmosferze, stanowią zaledwie 1,2 proc. wszystkich zasobów wody zdatnej do picia.
Przeczytaj także: Korzyści i ograniczenia dzbanków filtrujących
Deficyt wody pitnej
Woda słodka jest nierównomiernie rozłożona na kuli ziemskiej. Z tego powodu, w pewnych obszarach Ziemi brakuje wody zdatnej do picia, a w innych można zaobserwować jej znaczny nadmiar. Dla wielu może okazać się zaskoczeniem, że Polska jest państwem ubogim w wodę. Rocznie, na jednego człowieka, przypada tutaj jedynie 1700 m³ wody, gdzie w Europie jest to przeciętnie o około 3700 m³ więcej. Nasz kraj plasuje się, więc jako jeden z ostatnich w europejskim rankingu.
Szacunkowo, około 1,2 miliarda osób na Ziemi zmaga się z utrudnionym dostępem do źródła wody pitnej, a 200 milionów walczy z pragnieniem. Bardzo często brak wody wiąże się z błędami popełnianymi przez człowieka. Tworzone konstrukcje takie jak tamy i zbiorniki, powodują nadmierne eksploatowanie zasobów wodnych, skutkujące słabszemu przepływowi rzek. Dodatkowo w krajach rozwiniętych ogromne ilości wody są marnowane i używane w celu zaspokajania potrzeby rekreacji, jak na przykład napełnianie basenów ogrodowych.
Obszary, na których można zaobserwować ciągły brak wody to strefy zwrotnikowe i podzwrotnikowe, a także miejsca o klimacie podrównikowym suchym. Powodem znacznego deficytu wody w tych miejscach są bardzo niskie opady sezonowe oraz wysokie parowanie gleby. Przyczynia się do tego również znikoma roślinność lub jej całkowity brak.
Trudną kwestię stanowi nie tylko deficyt wody, ale także jej jakość. W krajach rozwijających się duża część używanej wody pochodzi z jezior oraz rzek. Takie zbiorniki wodne pełne są drobnoustrojów, które negatywnie wpływają na zdrowie człowieka. Zagrożenie stanowią także - pochodzące z płytkich poziomów, wody w studniach. Słodka woda, która z nich pochodzi może być zanieczyszczona. Podobnie jak ta, która używana była przy nawożeniu i używaniu pestycydów. Bardzo duża część wody zanieczyszczonej bierze się ze ścieków gospodarstw domowych, zakładów przemysłowych, a także transportu wodnego.
Gdzie jest najwięcej wody słodkiej?
Zwiększone ilości wody słodkiej występują w strefie równikowej, gdzie przez cały rok można spodziewać się obfitych opadów. Do tego na chłodniejszych obszarach parowanie odbywa się znacznie rzadziej, zapewniając dostateczne ilości wody.
Przeczytaj także: Technologie oczyszczania wody: Przegląd
Według danych Organizacji Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa (FAO), które zostały zgromadzone przy projekcie AQUASTAT w 2017 roku, największe źródła wody pitnej per capita znajdują się na Islandii, w Norwegii oraz w Rosji. Na jednego Islandczyka przypada aż 507 463 m³ wody słodkiej. Norwegowie i Rosjanie mogą cieszyć się kolejno 74 081 i 31 426 m³ na osobę.
Polska na tle świata
W blisko połowie krajów UE zasoby świeżej wody są niepokojąco niskie (poniżej 3 tys. m3 na osobę), w tym w Polsce, na Malcie, Cyprze i w Czechach są poniżej poziomu bezpieczeństwa wodnego (według ONZ granicą, poniżej której kraj uznaje się za zagrożony takim niedoborem wody, jest 1,7 tys.. Wielkość odnawialnych zasobów wody słodkiej przypadająca na 1 mieszkańca Polski (średnia wartość z wielolecia) wynosi niecałe 1,6 tys. m3, co wskazuje na zagrożenie stresem wodnym.
Większość mieszkańców Polski posiada dostęp do podstawowych urządzeń sanitarnych i jest podłączona do co najmniej wtórnego oczyszczania ścieków. Polska niemal dorównała Europie Zachodniej pod względem wyposażenia mieszkań w łazienkę. W większości krajów członkowskich odsetek ludności nieposiadających w swoich gospodarstwach domowych wanny, prysznica i toalety kształtuje się poniżej 1% (a średnio w UE wynosi 2%). W Polsce takiego wyposażenia nie posiada 2% populacji (o połowę mniej niż na początku dekady).
Wykorzystanie zasobów wodnych w Polsce
W Polsce głównym źródłem zaopatrzenia gospodarki narodowej są wody powierzchniowe. Ich pobór w 2019 r. wyniósł 7,4 km³ i pokrył 80% potrzeb (głównie produkcyjnych w przemyśle), podczas gdy pobór wód podziemnych wyniósł 1,8 km³. Równocześnie zużyto 8,8 km³ wody. Od wielu lat rozkład poboru wody przez poszczególne sektory gospodarki nie ulega istotnym zmianom. Największym zużyciem wody charakteryzuje się przemysł, na który przypada 70% wykorzystanej wody; 20% zużywane jest przez gospodarkę komunalną, a kolejne 10% wykorzystywane jest na potrzeby nawodnień w rolnictwie i leśnictwie oraz do napełniania i uzupełniania stawów rybnych.
Działania na rzecz oszczędzania wody
Dostępność wody słodkiej na świecie jest bardzo niska, jednak istnieje wiele działań, które można podjąć w celu jej prawidłowego zagospodarowania. Jednym z takich sposobów jest retencja, czyli czasowe wyłączenie wody z naturalnego obiegu w ekosystemie i zatrzymanie jej w naturalnych lub sztucznych zbiornikach wodnych, a także w lodowcach, pokrywie śnieżnej i gruncie. Zwiększenie retencji można uzyskać za pomocą zbierania wody deszczowej, która nie tylko odciąża odpływy kanalizacyjne, ale także minimalizuje wykorzystanie wody pitnej w gospodarstwie domowym.
Przeczytaj także: Grupa Azoty Puławy - oczyszczanie wody
Deficyt wody można zmniejszyć transportując wodę z krajów o wysokim nadmiarze wody do obszarów bardzo jej potrzebujących. Kraje z dostępem do morza mają możliwość odsalania wody. Niestety taki proces zabiera niezwykle dużo energii, a także wiąże się z dużymi kosztami finansowymi.
Przykłady działań
- Retencja: Zbieranie wody deszczowej.
- Transport wody: Przesyłanie wody z obszarów o nadmiarze do tych z deficytem.
- Odsalanie wody morskiej: Proces energochłonny, ale możliwy w krajach z dostępem do morza.
Tabela: Najwięksi producenci odsalanej wody w 2013 roku
| Państwo | Produkcja (mln m³/dobę) |
|---|---|
| Arabia Saudyjska | 9,2 |
| Zjednoczone Emiraty Arabskie | 8,4 |
| Hiszpania | 3,8 |
| Kuwejt | 2,6 |
| Algieria | 2,4 |
| Australia | 1,8 |
| Katar | 1,8 |
| Izrael | 1,5 |
| Chiny | 1,5 |
| Libia | 1,1 |
Zużycie wody można ograniczyć, oczyszczając ścieki i używając wody powtórnie. W krajach wysoko rozwiniętych oczyszczaniu podlega zdecydowana większość ścieków, w państwach rozwijających się niestety jest bardzo mało oczyszczalni. Jeżeli jednak nadal wody nie wystarcza, można ją sprowadzić z zagranicy. Inny sposób to sprowadzanie gotowych produktów i zawartej w nich tzw. wody wirtualnej, zużytej w procesie produkcji.
Odpowiedzią na powinno być tu zarówno szerzenie świadomości społecznej - ludzie często po prostu nie wiedzą, jak katastrofalne skutki może mieć marnotrawstwo wody - jak i nieustanne odzyskiwanie zasobów wody pitnej. Doskonale sprawdzą się tu np. przydomowe oczyszczalnie ścieków, dzięki którym będziemy mogli efektywnie odzyskiwać wodę w obrębie własnego gospodarstwa.
W skali świata rocznie pobieranych jest 17% odnawialnych zasobów słodkiej wody, co wskazuje na brak stresu wodnego, ale w ujęciu regionalnym istnieją ogromne różnice pod tym względem. Krytyczna jest sytuacja w Afryce Północnej, gdzie roczny pobór wody przekracza ilość odnawialnych zasobów słodkiej wody w tym regionie. Duże jest prawdopodobieństwo wystąpienia deficytu wody w Azji Środkowej (gdzie pobieranych jest 88% odnawialnych zasobów wód) oraz w Azji Południowej (71%).
Odsetek światowej populacji korzystającej z bezpiecznie zarządzanej dystrybucji wody pitnej zwiększył się z 64% w 2005 r. do ponad 70%. Oznacza to jednak, że 2,2 miliarda ludzi, głównie z najuboższych regionów świata, nadal ma ograniczony dostęp do wody pitnej lub nie posiada go wcale. Dostęp do bezpiecznej wody pitnej jest bardzo zróżnicowany w ujęciu przestrzennym. Wyraźnie lepsza jest sytuacja w miastach (gdzie taki dostęp posiada 85% mieszkańców) niż na terenach wiejskich (53%).
tags: #ile #procent #wody #stanowi #woda #pitna
