Hibiskus: Właściwości Lecznicze i Zastosowanie
- Szczegóły
W ostatnim czasie dużą uwagę poświęca się badaniom roślin mających zastosowanie lecznicze. Badacze skupiają się przede wszystkim na ich właściwościach zdrowotnych, które mogą być wykorzystywane dzięki związkom fitochemicznym zawartym w roślinach. U ludzi sprawdzają się one pod względem leczniczym i w zapobieganiu chorób. Jedną z roślin o tych właściwościach jest hibiskus (łac. Hibiskus sabdariff).
Czym jest hibiskus?
Hibiscus sabdariffa L. znany jest również jako Roselle lub Szczaw czerwony. Jest to roślina jednoroczna, należąca do rodziny Malvaceae, obejmującej ponad 300 gatunków. Uprawiana jest w regionach tropikalnych i subtropikalnych na całym świecie. Spotkać ją można w Indiach, Arabii Saudyjskiej, Chinach, Malezji, Indonezji, Filipinach, Wietnamie, Sudanie, Egipcie, Nigerii czy Meksyku. Jest też rośliną jadalną, o wysokich wartościach odżywczych. Największymi producentami hibiskusa są Chiny i Tajlandia, natomiast główni importerzy tej rośliny to Niemcy i Stany Zjednoczone. W Niemczech roślina ta stosowana jest jako składnik herbatek.
Uprawa i zbiór
Hibiskus jest krzewem dorastającym do ok. 2,4 metra wysokości. Jego uprawa jest łatwa, natomiast trudne jest uzyskanie wysokiej jakości uprawy. Wszystko zależy m.in. od dojrzałości nasion. Roślina ta wymaga dobrze przepuszczalnych gleb i toleruje także glebę słabą. Do rozrostu potrzebuje od 4 do 8 miesięcy oraz temperatury wynoszącej min. 21°C. Ponadto, hibiskus potrzebuje sporej ilości godzin światła słonecznego przez pierwsze 4-5 miesięcy wzrostu (13 h).
Kwitnienie hibiskusa rozpoczyna się we wrześniu, a kończy w październiku. Może odbywać się to również nieco później. Zbieranie hibiskusa rozpoczyna się pod koniec grudnia. Zbiory wykonuje się co dziesięć dni do końca sezonu wegetacyjnego, dokonywane są ręcznie. Należy przy tym uważać, aby nie zanieczyścić roślin obcym materiałem. Zbierany kielich nie może stykać się z ziemią czy innymi powierzchniami. Musi być także transportowany (do miejsca suszenia) w czystych workach lub pojemnikach.
Składniki odżywcze
W produktach spożywczych wykorzystywane są nasiona, liście, owoce i korzenie hibiskusa. Przykładowo, mięsiste czerwone kielichy tej rośliny stosowane są do produkcji win, soków, dżemów, galaretek, syropów, żelatyn, budyni czy ciast. Kielichy hibiskusa są bogate w antyoksydanty - flawonoidy, gossypetynę, hibisketynę i sabdaretynę. Zawierają także sporo ryboflawiny, kwasu askorbinowego, niacyny, karotenu, wapnia i żelaza. Młode liście i delikatne łodygi roselle są z kolei dodawane do sałatek lub gotowane oddzielnie. Stosuje się je także jako przyprawa, dodatek do curry. Nasiona hibiskusa mają dużą zawartość białka. Można dodawać je do zup czy sosów - prażone lub zmielone.
Przeczytaj także: Profesjonalna stylizacja włosów w domu
Poniższa tabela przedstawia zawartość składników odżywczych w różnych częściach hibiskusa:
| Składniki odżywcze | Kielich | Nasiona | Liście |
|---|---|---|---|
| Białko | 2 g | 28,9 g | 3,5 g |
| Węglowodany | 10,2 g | 25,5 g | 8,7 g |
| Tłuszcz | 0,1 g | 21,4 g | 0,3 g |
| Tiamina | 0,05 mg | 0,1 mg | 0,2 mg |
| Ryboflawina | 0,07 mg | 0,15 mg | 0,4 mg |
| Niacyna | 0,06 mg | 1,5 mg | 1,4 mg |
| Witamina C | 17 mg | 9 mg | 2,3 mg |
| Wapń | 150 mg | 350 mg | 240 mg |
| Żelazo | 3 mg | 9 mg | 5 mg |
Źródło: Singh, P., Khan, M., Hailemariam, H. Nutritional and health importance of Hibiscus sabdariffa: a review and indication for research needs. J Nutr Health Food Eng. 2017;6(5):125-128.
Właściwości lecznicze hibiskusa
Dzięki zawartości nutraceutyków Hibiscus sabdariffa L. ma szerokie zastosowanie lecznicze. Już w starożytności ludzie stosowali tę roślinę w celach leczniczych. Roślina ta wspiera leczenie wielu chorób. Dzięki zawartości antocyjanów wykazuje działanie antyoksydacyjne. Dodatkowo hibiskus jest bogaty w węglowodany, błonnik pokarmowy, białko, witaminy, składniki mineralne i związki bioaktywne. Stosowanie tej rośliny jest bezpieczne i może być używana jako żywność funkcjonalna lub składnik czynny tej żywności. Warto również wspomnieć, że herbata z hibiskusa stosowana jest w przeziębieniach, gorączce czy chorobach nerek, a jego spożycie wzmacnia odporność. Wywary z nasion hibiskusa sprawdzają się przy zapaleniach dróg moczowych.
Napar z hibiskusa
Kielich hibiskusa jest wykorzystywany do przyrządzania soku. Można sporządzić go poprzez gotowanie tej części rośliny z wodą w stosunku 1:4. Soki te stosuje się później do zimnych napojów (mrożonych lub butelkowanych). Mają one smak przypominający lemoniadę. Na Jamajce taki sok przygotowuje się z imbirem i cukrem. Zalewa się go wrzątkiem i odstawia na całą noc. Następnego dnia spożywa się odsączony napój z dodatkiem lodu i odrobiną rumu. Sok z hibiskusa wykorzystuje się również do sporządzania win.
Herbata z hibiskusa jest herbatą ziołową, nie zawiera kofeiny, ma kolor czerwony, a jej smak przypomina jagody. Napary i ekstrakty z kielichów i liści hibiskusa stosowane są w celu leczenia nadciśnienia i hiperlipidemii. To wszystko za sprawą antocyjanów występujących w kielichach hibiskusa, których jest tam spora ilość. Warto wspomnieć, iż napary te nie wywołują działań niepożądanych i skutków ubocznych. Przypuszcza się, że ekstrakty mają niski stopień toksyczności i nie wpływają negatywnie na funkcjonowanie wątroby i nerek, jednak tylko w przypadku stosowania ich niskich dawek. Herbata z hibiskusa działa także moczopędnie. Uważa się, że codzienne spożycie herbaty lub ekstraktów z hibiskusa działa pozytywnie na profil lipidowy, przejawia się to poprzez obniżenie poziomu cholesterolu całkowitego, LDL-C i trójglicerydów we krwi.
Przeczytaj także: Wszystko o prostownicy z laserową jonizacją
Inne zastosowania
Hibiskus stosowany jest medycynie ludowej. Ma łagodne działanie przeczyszczające a jego kwiaty i nasiona zwiększają również częstotliwość oddawania moczu. Roślina ta jest również wykorzystywana jako zioło chłodzące, wszystko za sprawą kwasu cytrynowego, będącego jednym ze składników hibiskusa. Jak wspomniano wyżej, liście i kwiaty tej rośliny są wykorzystywane także jako herbata. Podgrzane liście hibiskusa przyspieszają m.in. gojenie się ran.
Meta-analiza przeprowadzona w 2023 roku wspomina o badaniach, które potwierdzały, że stosowanie hibiskusa poprawia pamięć. Z drugiej strony nie wykazano potwierdzonego wynikami badań wpływu na ochronę organizmu przed upośledzeniem funkcji poznawczych, zapaleniem nerwów czy też uszkodzenia neuronów wywołanego stresem oksydacyjnym.
Hibiskus w kosmetyce
Hibiskus znany jest również ze swoich właściwości odmładzających - pijąc go, opóźnimy proces starzenia się naszej skóry. Warto więc po niego sięgać nie tylko po to, by poprawić stan swojego zdrowia, ale również jeżeli zależy nam na urodzie. Można go stosować nie tylko wewnętrznie, ale i zewnętrznie. Wpływa on na skórę ujędrniająco, zmiękczająco, łagodząco i wygładzająco - dlatego też często dodaje się go do preparatów przeznaczonych dla cery dojrzałej i naczynkowej. Czasami stanowi również składnik samoopalaczy, peelingów oraz preparatów antycellulitowych. Ponadto każda z nas może go też samodzielnie wykorzystać w domu, przygotowując z niego na przykład maskę lub płukankę do włosów.
Przeciwwskazania
Warto wiedzieć, że hibiskusa powinny unikać kobiety w ciąży. Nie jest on co prawda jednoznacznie niebezpieczny, ale według lekarzy raczej niewskazany, gdyż podejrzewa się, że zawiera on substancje mogące wywołać poronienie. Po herbatę z hibiskusa nie powinny sięgać kobiety w ciąży. Hibiskusa powinni unikać także mężczyźni w szczycie płodności, gdyż zaburza bowiem proces wytwarzania plemników. Wchodzi także w interakcje z lekami antykoncepcyjnymi na bazie estrogenu.
Jak przygotować herbatę z hibiskusa?
Herbata z hibiskusa jest niezwykle prosta w przygotowaniu. Wystarczy zagotować wodę do 90-95 stopni Celsjusza i zalać nią łyżeczkę wysuszonych kwiatów. Herbatka powinna się parzyć pod przykryciem przez ok. 10-15 minut. Jeśli lubisz słodkie napary możesz dodać odrobinę miodu, soku owocowego lub marmolady. Herbata z hibiskusa to świetny pomysł na upalne dni. Do przygotowanego naparu dodaj cytrynę i miętę, a nawet kostki lodu.
Przeczytaj także: Pyły zawieszone, filtry i jonizacja w oczyszczaczach powietrza
W sklepach i aptekach znajdziemy wiele preparatów na bazie hibiskusa - są to głównie herbatki, ale także wyciągi, nalewki oraz kosmetyki. Jeżeli masz tę roślinę w swoim domu lub ogrodzie, wiele produktów możesz jednak również przygotować samodzielnie. Kwiaty hibiskusa zbiera się już po przekwitnięciu - należy zrywać całe kielichy, a następnie je suszyć. Taki susz możemy wykorzystać do przygotowywania herbaty. W tym celu należy po prostu zalać kilka suchych kwiatów gorącą wodą. Czas parzenia zależy od naszych upodobań - każdemu z nas będzie odpowiadał napar o nieco innej intensywności. Ponadto możemy go wzbogacić również o różne lubiane przez nas dodatki - na przykład goździki, miętę czy też miód.
tags: #hibiskus #właściwości
