Początki Pisma: Od Malowideł Naskalnych do Alfabetu Fenicjan
- Szczegóły
Czy wiecie, że człowiek, zanim wynalazł pismo, najpierw nauczył się mówić? Dzięki mowie mógł opowiedzieć innym ludziom o swoich myślach, uczuciach i doświadczeniach. Potem zapragnął utrwalić to, co powiedział lub zaobserwował wokół siebie. Ważne wydarzenia ze swojego życia malował na ścianach jaskiń.
Naskalne malowidła, odkryte przez archeologów, przestawiają sceny polowań oraz wizerunki zwierząt - jeleni, kóz, bizonów, koni i byków. Dopiero później ludzie wynaleźli pismo pozwalające na bardziej precyzyjne wyrażanie treści, które chcieli przekazać i upamiętnić. Mogli opowiadać o wszystkim, co przeżyli i czego się nauczyli, osobom żyjącym w innych miejscach, a także następnym pokoleniom.
Wynalezienie pisma historycy uznali za koniec czasów prehistorycznych i początek historii, którą otwiera epoka starożytna.
Pismo Sumerów
Pismo powstało na Bliskim Wschodzie. Pierwsi zastosowali je Sumerowie w IV tysiącleciu p.n.e. Opracowali system znaków potrzebnych do podliczania corocznych plonów, stanu bydła, pojemników ze zbożem. Zarządcy magazynów z żywnością nie musieli już pamiętać, kto i ile przekazał zboża na rzecz państwa - teraz mogli to zapisać. Nadzorcy stad owiec i bydła zapisywali, ile sztuk zwierząt oddali w opiekę poszczególnym pasterzom. W ten sposób unikano nieporozumień.
Pismo obrazkowe i klinowe
Pierwszym rodzajem pisma było pismo obrazkowe. Jeden obrazek oznaczał słowo. Rysowano na przykład głowę zwierzęcia, kłos, ptaka, kobietę lub trzy fale oznaczające wodę. Było to jednak czasochłonne. Potem wykorzystywano rysunki przedmiotów również do zapisania słów oznaczających czynność - kółko z kropką mogło oznaczać słońce, ale też wyraz „świecić”. Sumerowie z czasem uprościli swój system znaków. W ten sposób powstało pismo klinowe. Jego nazwa pochodzi od kształtu znaków przypominających trójkątne kliny.
Przeczytaj także: Znaczenie odwróconej litery T
Z biegiem czasu piktogramy przekształciły się w pismo klinowe. Piktogramy są znakami rysunkowymi, które służą do zapisu treści.
Hieroglify Egipskie
Pismem obrazkowym posługiwali się też starożytni Egipcjanie. Ich pismo tworzyły rzędy obrazków, zwanych hieroglifami. Na początku ich sens ograniczał się do rzeczy, które przedstawiały. Później oznaczały także kojarzone z tymi przedmiotami słowa i pojęcia, a wreszcie - sylaby i pojedyncze głoski. Na przykład znak przedstawiający słońce mógł oznaczać również światło, czas oraz dźwięk „r”. Po kilku wiekach upowszechniła się uproszczona forma pisma hieroglificznego używana na co dzień przez urzędników, kupców i pisarzy, zwana pismem hieratycznym.
Słowo „hieroglify” pochodzi z języka greckiego; oznacza „święte znaki”. Egipcjanie używali hieroglifów przede wszystkim do zapisywania tekstów religijnych i dokumentów państwowych.
Tylko nieliczni potrafili czytać i pisać, ponieważ nauka wszystkich znaków pisma hieroglificznego - a było ich ponad 700 - trwała kilka lat. Rysowanie ich zajmowało dużo czasu, gdyż były bardzo skomplikowane. Egipcjanie używali hieroglifów, gdy chcieli, by napisy nie uległy zniszczeniu. Dlatego często umieszczano je na grobowcach i murach świątyń. Przez wiele stuleci hieroglify pozostawały tajemnicą. Archeologom udało się je odczytać dopiero w XIX wieku. Dzięki temu badacze mogli lepiej poznać świat starożytnych Egipcjan.
Kamień z Rosetty
Na początku XIX wieku Francuz Jean Francois Champollion znalazł klucz do odszyfrowania hieroglifów. Zainteresował go odnaleziony kilka lat wcześniej na terenie Egiptu tzw. Kamień z Rosetty. Na kamieniu był wyryty napis trzema rodzajami pisma: hieroglifami, pismem demotycznym, które rozwinęło się z pisma hieratycznego, oraz greckim alfabetem. Młody badacz (miał wówczas 18 lat) postanowił zabawić się w detektywa. Znał doskonale grekę. Najpierw więc zidentyfikował pierwsze greckie słowo oznaczające Ptolemeusza, władcę Egiptu. Następnie odnalazł to samo słowo napisane hieroglifami. I tak przez prawie kolejnych 20 lat porównywał oba pisma, aż udało się mu odczytać 14 linijek hieroglifów. Champollion został uznany za ojca egiptologii - dziedziny, która zajmuje się badaniem dziejów starożytnego Egiptu.
Przeczytaj także: Przewodnik: Odwrócone "p" i znaki klawiaturowe.
Kto posługiwał się pismem?
Pismem posługiwali się tylko nieliczni, głównie kapłani i urzędnicy. Powstał też osobny zawód - pisarza, który zarabiał sporządzaniem dokumentów, spisywaniem umów czy pisaniem listów.
Alfabet Fenicjan
Posługujemy się pismem alfabetycznym, które jest znacznie prostsze od pisma klinowego i hieroglificznego. Każdy znak (litera) oznacza w nim jeden dźwięk (głoskę), wypowiadany przez człowieka. Z 24 liter potrafimy budować dowolne słowa. Alfabet ten wynaleźli Fenicjanie - lud mieszkający na wschodnim wybrzeżu Morza Śródziemnego, na terenach sąsiadujących z Palestyną. Żyli w kraju, w którym zbiegały się szlaki handlowe i wielu z nich było kupcami, co doprowadziło Fenicjan do wynalezienia prostego i praktycznego pisma fonetycznego, w którym znaki pisarskie odpowiadały spółgłoskom. Alfabet fenicki składał się z 22 znaków. Od nich pismo przejęli starożytni Grecy, którzy do znaków fenickich dodali swoje znaki na oznaczenie samogłosek. Greckie litery różniły się jednak od tych, jakich obecnie używamy. Kształt liter, którymi się posługujesz, zawdzięczamy starożytnym Rzymianom. Od ich języka - łaciny, nasz alfabet nazywany jest alfabetem łacińskim.
Alfabet łaciński wywodzi się w prostej linii z alfabetu fenickiego. Rzymianie przejęli go za pośrednictwem Greków.
Materiały piśmiennicze
Sumerowie pisali na glinianych tabliczkach. Gliny było pod dostatkiem nad błotnistymi brzegami wielkich rzek. Lepiono z niej tabliczkę w kształcie małej poduszeczki i odciskano na niej patyczkiem z trzciny znaki pisma klinowego. Następnie tabliczki były wypalane, dzięki czemu stawały się trwalsze. Wiele z nich przetrwało do naszych czasów. Są one cennym źródłem wiedzy o życiu ludzi w starożytności.
Kliny odciskano na tabliczce za pomocą trzcinowego patyczka zwanego rylcem. Tabliczki z pismem klinowym to podstawowe źródło wiedzy o życiu ludzi w starożytnej Mezopotamii.
Przeczytaj także: Korekcja postawy u dzieci
Papirusy i pergaminy
Egipcjanie odkryli, że włókna trzciny papirusowej, porastającej brzegi Nilu, doskonale nadają się do wyrobu materiału pisarskiego nazywanego papirusem. Był on bardzo drogi, gdyż jego przygotowanie wymagało sporo czasu. Do codziennych notatek używano więc fragmentów glinianych naczyń.
Papirus jako materiał pisarski stanowił dodatkowe źródło dochodu Egipcjan. Eksportowano go w wielkich ilościach do wielu krajów. Był używany powszechnie aż do pojawienia się w średniowieczu papieru, którego nazwa pochodzi właśnie od papirusu.
Starożytni władcy często kazali ryć napisy upamiętniające ich czyny na kamiennych tablicach lub słupach. Pisano również na pergaminie, czyli na wyprawionej skórze zwierząt. Używano także drewnianych tabliczek pokrytych miękkim woskiem, na których pisano odpowiednim patyczkiem.
W II wieku Chińczycy wynaleźli papier. Do jego wyrobu używali kory drzew i jedwabiu. Papier dotarł do Europy za pośrednictwem Arabów dopiero tysiąc lat później. Do dzisiaj jest najbardziej popularnym materiałem piśmienniczym, choć coraz częściej, gdy chcemy coś napisać, wybieramy komputer, tablet albo telefon.
tags: #grecka #litera #odwrocona #szostka #nazwa
