Filtracja Nerek: Co to Jest i Dlaczego Jest Tak Ważna?

Szczegóły: Opublikowano: 03. March 2026

Sprawne działanie nerek jest bardzo ważne dla właściwego funkcjonowania całego organizmu. Nerki znajdują się po obu stronach kręgosłupa, w okolicy lędźwiowej, i pełnią niezwykle ważną funkcję w utrzymaniu homeostazy. Ich głównym zadaniem jest filtrowanie krwi i usuwanie szkodliwych produktów przemiany materii, co jest niezbędne do prawidłowego funkcjonowania każdego człowieka.

Aby sprawdzić, czy nerki pracują prawidłowo, możemy wykonać badanie eGFR. Ocenia ono przesączanie kłębuszkowe. Na czym polega badanie eGFR? Jak interpretować wynik?

eGFR - Co to za Badanie?

eGFR to najważniejszy parametr wskazujący na to, jak funkcjonują nasze nerki. Pochodzi od angielskiego określenia „estimated glomerular filtration rate”. Ocenia przesączanie kłębuszkowe w nerkach. Mówi nam o tym, ile krwi przepływającej przez nerki ulega przefiltrowaniu (oczyszczeniu) w ciągu jednej minuty.

W praktyce oznacza on konkretną ilość krwi, która została przefiltrowana przez kłębuszki nerkowe (nefrony) w obu nerkach, w określonej jednostce czasu (w efekcie tego procesu osocze przepływające przez nerki zostaje przekształcone do moczu pierwotnego). Wskaźnik ten podawany jest w następującej formule: ml/min/1,73 m2 powierzchni ciała (liczba mililitrów krwi przefiltrowanych przez kłębuszki nerkowe w ciągu jednej minuty, w przeliczeniu na uśrednione pole powierzchni ciała osoby badanej).

Do oszacowania wartości GFR stosuje się głównie dwa wzory: MDRD i Cockcrofta-Gaulta. Podstawowy parametr konieczny do obliczenia eGFR to wartość stężenia kreatyniny we krwi. Kreatynina jest produktem przemian metabolicznych i powstaje przede wszystkim w mięśniach, a usuwana jest właśnie przez nerki. Dlatego też jest świetnym parametrem do oceny pracy nerek.

Przeczytaj także: Definicja intensywnej filtracji

Oprócz stężenia kreatyniny we wzorze MDRD wykorzystuje się wiek i płeć pacjenta. Wzór Cockcrofta-Gaulta jest nieco bardziej skomplikowany, ponieważ musimy uwzględnić w nim również masę ciała badanej osoby. Z tego względu laboratoria częściej stosują wzór MDRD (wiek i płeć są zakodowane w naszych numerach PESEL).

Wynik podaje się w przeliczeniu na pole powierzchni naszego ciała, zakładając, że wynosi ono średnio 1,73 m2.

Wskazania do Badania eGFR

Badanie eGFR stanowi dobre narzędzie służące do oceny funkcji nerek. Jednym ze wskazań do oznaczenia eGFR jest podejrzenie przewlekłej choroby nerek lub występowanie czynników ryzyka rozwoju tej choroby. Do tych czynników zaliczamy m.in.:

cukrzycę,
choroby sercowo-naczyniowe, np. nadciśnienie tętnicze, miażdżycę, udar mózgu czy niewydolność serca,
zaawansowany wiek,
zakażenie wirusem HIV lub HCV,
chorobę nowotworową,
nadwagę i otyłość,
przewlekłą chorobę nerek u osób z najbliższej rodziny (rodzice, dziadkowie),
stosowanie leków o działaniu nefrotoksycznym.

Lista leków, które mogą prowadzić do uszkodzenia funkcji nerek, jest bardzo długa. Do najważniejszych zaliczamy: niektóre antybiotyki, leki stosowane w nadciśnieniu, m.in. diuretyki (leki moczopędne), inhibitory konwertazy angiotensyny (ACEI), niesteroidowe leki przeciwzapalne.

Dawkowanie wielu leków jest zależne od oszacowanego poziomu GFR i wraz z obniżeniem tego parametru lekarz często decyduje o zmniejszeniu dawki przyjmowanych preparatów.

Przeczytaj także: Nerki i Limfa: Klucz do Zdrowia?

Inne stany lub choroby, które również bardzo często wymagają oszacowania GFR, to m.in.: kłębuszkowe zapalenie nerek (KZN), śródmiąższowe zapalenie nerek, obrzęki wokół kostek i na powiekach, obecność krwi lub białka w moczu, bóle w okolicy lędźwiowej, zmniejszenie ilości oddawanego moczu w ciągu doby.

eGFR - Norma

Za prawidłowy poziom GFR uznajemy wynik 90 ml/min/1,73 m2 lub więcej. U młodej, zdrowej osoby dorosłej poziom waha się natomiast w granicach 90-130 ml/min/1,73 m2.

Niższa wartość wskaźnika eGFR może sugerować zmniejszenie liczby prawidłowo funkcjonujących nefronów, czyli kluczowych elementów budujących nasze nerki. Poziom eGFR służy przede wszystkim do oceny stopnia zaawansowania przewlekłej choroby nerek.

Wyróżniamy pięć stopni tego schorzenia:

stadium 1 z eGFR ≥ 90 ml/min/1,73 m2 - choroba nerek z prawidłowym poziomem eGFR,
stadium 2 z eGFR mieszczącym się w przedziale 60-89 ml/min/1,73 m2 - przewlekła niewydolność wczesna,
stadium 3 z eGFR mieszczącym się w przedziale 30-59 ml/min/1,73 m2 - przewlekła niewydolność nerek umiarkowana,
stadium 4 z eGFR mieszczącym się w przedziale 15-29 ml/min/1,73 m2 - przewlekła niewydolność nerek ciężka,
stadium 5 z eGFR < 15 ml/min/1,73 m2 lub dializy - przewlekła niewydolność nerek schyłkowa (mocznica).

eGFR - O Czym Może Świadczyć Niski Wynik?

Poziom eGFR poniżej 90 ml/min/1,73 m2 może wskazywać na zaburzenie pracy nerek. Powinien skłonić nas do wizyty u lekarza. Szczególnie niebezpieczny jest wynik eGFR poniżej 60 ml/min/1,73 m2 oraz znaczne obniżenie tego wskaźnika w krótkim czasie.

Przeczytaj także: Objawy i Leczenie Złej Filtracji Nerek

Pamiętaj, że wraz z wiekiem funkcjonowanie nerek stopniowo się pogarsza. Możemy zauważyć spadek eGFR o ok. 1-2 ml/min/1,73 m2 co 12 miesięcy.

eGFR - Czy Wynik Może Być Za Wysoki?

W przypadku badania eGFR nie określono górnej granicy normy. Uznaje się, że u zdrowej osoby w młodym wieku poziom GFR powinien wynosić od 90 do 130 ml/min/1,73 m2.

Bardzo wysoki poziom tego parametru możemy zaobserwować m.in. u młodych osób w przebiegu nieleczonej cukrzycy typu 1 w związku z podwyższonym stężeniem glukozy we krwi. Do wzrostu wartości wskaźnika GFR nawet o 55% dochodzi także u kobiet w ciąży ze względu na zwiększenie objętości ich osocza. W tej sytuacji jest to zjawisko fizjologiczne.

eGFR - Jak Przygotować się do Badania?

Wykonanie badania eGFR w praktyce oznacza pobranie krwi w celu oznaczenia w niej poziomu kreatyniny. Na tej podstawie laboratorium wylicza szacowany GFR. Aby wynik badania był jak najbardziej wiarygodny, powinniśmy przestrzegać kilku prostych zasad:

Dzień przed badaniem unikaj intensywnego wysiłku fizycznego, spożywania alkoholu i tłustego jedzenia.
Zadbaj o odpowiednią ilość snu.
Zgłoś się do laboratorium w godzinach porannych.
Pozostań na czczo (powstrzymaj się od jedzenia i picia przez minimum 8 godzin przed badaniem).
W dniu badania możesz wypić niewielką ilość wody.
W miarę potrzeby skonsultuj się ze swoim lekarzem prowadzącym w kwestii przyjęcia porannych dawek stosowanych leków.
Przed pobraniem krwi zrelaksuj się, a w trakcie oczekiwania na badanie usiądź wygodnie.

Co Filtrują Nerki i Jakie Są Ich Funkcje w Organizmie?

Nerki pełnią wiele ważnych funkcji, które wpływają na zdrowie i życie każdego z nas. Ich głównym zadaniem jest filtrowanie krwi i usuwanie zbędnych produktów przemiany materii wraz z moczem z organizmu. Oprócz tego regulują gospodarkę wodno-elektrolitową oraz kwasowo-zasadową.

Nerki odgrywają również istotną rolę w kontrolowaniu ciśnienia tętniczego i produkcji erytropoetyny - hormonu odpowiedzialnego za transport tlenu we krwi.

Dzięki funkcjom filtracyjnym nerki eliminują z organizmu nadmiar soli, mocznika oraz kwasu moczowego, co pozwala utrzymać prawidłową objętość krwi krążącej w układzie krwionośnym. Ponadto są zaangażowane w regulację objętości krwi krążącej w organizmie oraz wydzielanie hormonów wpływających na metabolizm kości i poziom sodu i potasu we krwi.

Podstawową jednostką strukturalno-funkcjonalną nerek jest nefron, który składa się z kłębuszka nerkowego i kanalików nerkowych. Każda nerka zdrowego człowieka zawiera około miliona nefronów, które odpowiadają za odfiltrowywanie z organizmu szkodliwych substancji.

Proces filtracji krwi zachodzi w kłębuszkach nerkowych, gdzie usuwane są m.in. toksyny. Następnie mocz pierwotny przepływa przez kanaliki nerkowe, gdzie zachodzi reabsorpcja składników niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Końcowym efektem tego procesu jest mocz, który transportowany jest do pęcherza moczowego.

Dzięki prawidłowej pracy tego narządu organizm człowieka jest sprawnie uwalniany od nadmiaru wody oraz substancji, które mogłyby uszkadzać nerki i inne narządy.

Najczęstsze Schorzenia Nerek i Ich Objawy

Chore nerki mogą przez długi czas nie dawać żadnych objawów, co sprawia, że wiele osób nie zdaje sobie sprawy z rozwijających się problemów zdrowotnych. Przewlekła choroba nerek często rozwija się latami i może prowadzić do niewydolności nerek.

Wśród najczęstszych schorzeń nerek wyróżniamy:

Przewlekłą chorobę nerek - jej objawy mogą przybierać różne formy, od zmęczenia po obrzęki i nadciśnienie tętnicze.
Ostre uszkodzenie nerek - spowodowane infekcją, odwodnieniem lub zatruciem, może doprowadzić do niewydolności narządu.
Kłębuszkowe zapalenie nerek - stan zapalny, który może powodować uszkodzenia nerek i prowadzić do ich niewydolności.
Kamica nerkowa - obecność złogów w drogach moczowych, która objawia się silnym bólem oraz trudnościami w oddawaniu moczu.
Rak nerki - może pozostawać bezobjawowy przez długi czas, co utrudnia jego wykrycie na wczesnym etapie.

Objawy nieprawidłowej pracy nerek mogą obejmować osłabienie, problemy z oddawaniem moczu, objawy skórne oraz obrzęki kończyn.

Jak Dbać o Nerki? Dieta i Zdrowy Styl Życia

Prawidłowe funkcjonowanie nerek w dużej mierze zależy od codziennych nawyków żywieniowych i stylu życia. Dieta sprzyjająca zdrowiu nerek powinna opierać się na umiarkowanej podaży białka, szczególnie pochodzenia zwierzęcego, którego nadmiar może zwiększać obciążenie filtracyjne nerek.

Istotne znaczenie ma również ograniczenie soli, ponieważ wysokie spożycie sodu sprzyja nadciśnieniu tętniczemu - jednemu z głównych czynników ryzyka przewlekłej choroby nerek. W codziennym jadłospisie warto uwzględniać warzywa, owoce, produkty pełnoziarniste oraz odpowiednią ilość płynów, głównie wody, dostosowaną do indywidualnych potrzeb organizmu.

Regularna aktywność fizyczna, utrzymanie prawidłowej masy ciała oraz unikanie używek, takich jak papierosy i nadmierne ilości alkoholu, dodatkowo wspierają układ krążenia, co bezpośrednio przekłada się na lepsze ukrwienie i funkcję nerek.

Leczenie Chorób Nerek - Jakie Są Metody?

Leczenie schorzeń nerek zależy od stadium choroby oraz stopnia uszkodzenia narządu. W przypadku łagodnych zaburzeń stosuje się leczenie farmakologiczne oraz zaleca się wprowadzenie zmian w stylu życia, które pomagają regenerować miąższ nerek i poprawiają funkcje filtracyjne.

W bardziej zaawansowanych przypadkach konieczne jest stosowanie dializ, które zastępują pracę nerek i umożliwiają usuwanie szkodliwych substancji z organizmu. Osoby cierpiące na całkowitą niewydolność nerek często muszą poddać się przeszczepowi tego narządu.

Wczesne wykrycie problemów z nerkami i odpowiednie leczenie może znacząco poprawić jakość życia pacjenta i zapobiec dalszym uszkodzeniom nerek.

GFR - Wskaźnik Filtracji Kłębuszkowej

GFR, czyli wskaźnik filtracji kłębuszkowej (określany również jako współczynnik, wielkość lub szybkość filtracji kłębuszkowej) to - obok wyników badania moczu, a także badania poziomu kreatyniny czy mocznika z krwi - jeden z parametrów określających funkcjonowanie nerek, służący diagnostyce i kontroli chorób tego narządu.

Zarówno zbyt wysokie, jak i zbyt niskie GFR może wskazywać na nieprawidłowości w pracy nerek lub innych narządów czy układów, przyczyniających się do zaburzenia funkcjonowania samych nerek.

Kalkulator GFR i Sposoby Liczenia

Obecnie, w praktyce klinicznej, dla wyliczenia wartości przesączania kłębuszkowego, stosuje się specjalne kalkulatory GFR, oparte o wykorzystanie tak zwanego wzoru MDRD (który swoją nazwę wziął od programu Modification of Diet in Renal Disease - w jego trakcie zbierano dane uczestników, służące później do stworzenia wzoru).

Aby uzyskać wynik GFR wg MDRD konieczna jest znajomość takich parametrów, jak wiek pacjenta, jego płeć, rasa, a także stężenie kreatyniny we krwi.

W nieco inny sposób sposób oblicza się wskaźnik przesączania za pomocą wzoru Cockcrofta-Gaulta, którego wynik tak naprawę opisuje klirens kreatyniny (czyli współczynnik oczyszczania osocza z kreatyniny przez nerki, w konkretnej jednostce czasu).

Do wykorzystania tego wzoru również konieczna jest znajomość wieku pacjenta, jego płci, rasy, stężenia kreatyniny we krwi, ale również masy ciała. Kalkulatory GFR oparte o oba wzory stosuje się powszechnie w praktyce klinicznej, a zwłaszcza w diagnozowaniu i monitorowaniu chorób nerek - w tym w przewlekłej chorobie nerek.

Tabela: Stopnie Przewlekłej Choroby Nerek (PChN)

Stadium	eGFR (ml/min/1.73 m²)	Opis
1	≥ 90	Choroba nerek z prawidłowym poziomem eGFR
2	60-89	Przewlekła niewydolność wczesna
3	30-59	Przewlekła niewydolność nerek umiarkowana
4	15-29	Przewlekła niewydolność nerek ciężka
5	< 15 lub dializy	Przewlekła niewydolność nerek schyłkowa (mocznica)

Dbanie o prawidłowe funkcjonowanie nerek to troska o własne zdrowie i życie, ponieważ ich niewłaściwa praca może prowadzić do poważnych schorzeń, a nawet całkowitej niewydolności.

tags: #filtracja #nerek #co #to #jest