GFR: Kluczowy Parametr Oceny Czynności Nerek
- Szczegóły
GFR, czyli wskaźnik filtracji kłębuszkowej, jest podstawowym badaniem umożliwiającym ocenę czynności nerek. Jest to parametr służący do oceny wydolności pracy nerek.
Ma on szczególne znaczenie dla pacjentów z przewlekłą niewydolnością tego podwójnego narządu, ponieważ umożliwia określenie stopnia zaawansowania choroby nerek i podjęcie wyboru o najbardziej skutecznym sposobie leczenia. Wskaźnik GFR (ang. glomerular filtration rate) to wskaźnik filtracji kłębuszkowej, który określa poziom przesączenia kłębuszkowego oraz wydolność nerek.
Co to jest GFR?
GFR, czyli wskaźnik filtracji kłębuszkowej (określany również jako współczynnik, wielkość lub szybkość filtracji kłębuszkowej) to - obok wyników badania moczu, a także badania poziomu kreatyniny czy mocznika z krwi - jeden z parametrów określających funkcjonowanie nerek, służący diagnostyce i kontroli chorób tego narządu.
Wartość klirensu kreatyniny jest nazywana często GFR (ang. Glomerular Filtration Rate), czyli wielkością przesączania kłębuszkowego. W praktyce GFR określa się, podając, jaka objętość krwi przesącza się w ciągu jednej minuty. W praktyce oznacza on konkretną ilość krwi, która została przefiltrowana przez kłębuszki nerkowe (nefrony) w obu nerkach, w określonej jednostce czasu (w efekcie tego procesu osocze przepływające przez nerki zostaje przekształcone do moczu pierwotnego).
GFR informuje o tym, jaka objętość krwi ulega przesączeniu w ciągu jednej minuty. Przesączanie kłębuszkowe to ta część krwi przepływającej przez nerki, która ulega przefiltrowaniu przez wszystkie czynne kłębuszki obu nerek. Prawidłowo jest to około 10% objętości przepływającej przez nerki krwi.
Przeczytaj także: Definicja i pomiar filtracji kłębuszkowej
Dlaczego badanie GFR jest ważne?
Bez aktualnego wyniku badania wskaźnika czynności nerek nie możemy np. wykonać obrazowych badań diagnostycznych, w których niezbędne jest zastosowanie kontrastu (np. RTG) dla lepszego uwidocznienia oznaczanych struktur. Ponadto klirens kreatyniny jest niezbędnym miernikiem wydolności nerek w trakcie ich terapii.
Dzięki niemu możliwa jest ocena skuteczności leczenia nefrologicznego i ewentualnej konieczności zastosowania poważniejszych kroków terapeutycznych, jak chociażby wdrożenie leczenia nerkozastępczego. Badanie GFR służy wstępnej ocenie czynności wydalniczej nerek. Jego nieprawidłowy wynik może wskazywać na upośledzenie pracy organu lub rozwój choroby.
W praktyce klinicznej klirens kreatyniny wykorzystywany jest także do oceny stopnia uszkodzenia nerek i szacowania konieczności leczenia nerkozastępczego oraz do monitorowania terapii lekami o potencjalnym działaniu nefrotoksycznym (preparatami leczniczymi, których efektem ubocznym może być uszkodzenie kłębuszków nerkowych).
Jak oblicza się GFR?
Obliczenie GFR powinno być dokonywane jednocześnie z każdym oznaczeniem poziomu kreatyniny we krwi. Obliczanie GFR polega na wykorzystaniu stężenia kreatyniny albo cystatyny C w surowicy krwi. W tym celu wskazane jest zastosowanie wzorów, np. MDRD, który uwzględnia wiek, płeć, poziom kreatyniny, a także rasę badanej osoby.
Wskaźnik filtracji kłębuszkowej podaje się w przeliczeniu na standardowe pole powierzchni ciała pacjenta. Do oszacowania wartości GFR stosuje się głównie dwa wzory: MDRD i Cockcrofta-Gaulta. Podstawowy parametr konieczny do obliczenia eGFR to wartość stężenia kreatyniny we krwi.
Przeczytaj także: Webber AP8400 - wymiana filtrów
Obecnie coraz częściej wartość GFR podawana jest przez laboratoria oznaczające stężenie kreatyniny w surowicy. Do obliczenia GFR wykorzystują one dostępne dane pacjenta (płeć, data urodzenia) oraz oznaczone stężenie kreatyniny w surowicy.
W praktyce klinicznej często wykorzystuje się wzór MDRD (ang. Modification Of Diet In Renal Disease) najczęściej skrócony. Wzór MDRD uwzględnia stężenie kreatyniny, wiek, płeć i rasę pacjenta. Rzadziej, z uwagi na pewne niedociągnięcia, wykorzystuje się wzór Cockrofta-Gaulta. Wzór uwzględnia wiek i masę pacjenta, płeć, stężenie kreatyniny w surowicy krwi.
Wielkość GFR oblicza zwykle lekarz opiekujący się pacjentem, korzystając z podręcznych kalkulatorów lub stron internetowych. Obecnie powszechnie stosuje się tzw.
eGFR - szacunkowy współczynnik filtracji kłębuszkowej
Tak naprawdę więc powinny być oznaczane jako eGFR - a więc estimated glomerular filtration rate. Są to jednak w zupełności wystarczające metody do wyliczania omawianej wartości, dlatego czasem skróty GFR oraz eGFR stosuje się wymiennie.
eGFR (estimated Glomerular Filtration Rate), czyli szacunkowy współczynnik filtracji kłębuszkowej, to parametr używany do oceny czynności nerek. Wartość eGFR jest obliczana na podstawie stężenia kreatyniny we krwi (lub innej substancji, takiej jak cystatyna C), uwzględniając przy tym wiek, płeć, a czasem także rasę pacjenta.
Przeczytaj także: Optymalne rozcieńczenie bimbru
Dzięki ujednoliconym wzorom (np. CKD-EPI) laboratorium może automatycznie podać eGFR razem z wynikiem kreatyniny. Szacowanie wielkości przesączania kłębuszkowego eGFR jest obecnie podstawowym badaniem laboratoryjnym, zlecanym w kierunku diagnostyki upośledzenia funkcji wydalniczej nerek i służy jako badanie pomocnicze do diagnostyki i klasyfikacji przewlekłej choroby nerek (PChN).
Jak interpretować wyniki badania GFR?
Za prawidłowe przyjęto GFR ≥90 ml/min/1,73 m2. Wartości w zakresie 60-89 ml/min/1,73 m2 powinny zostać ocenione przez lekarza, gdyż nie zawsze wskazują na upośledzenie czynności nerek. Prawidłowa wartość parametru powinna wynosić powyżej 90 ml/min/1,73 m2 - przy wyliczaniu wyniku uwzględnia się odpowiedni przelicznik dla kobiet i dla mężczyzn, dlatego norma jest identyczna dla obu płci.
Za wartość wzorcową (idealną) przyjmuje się poziom powyżej 120 ml/min/1,73 m2, który jest wskaźnikiem wydajnej pracy nerek. Wartość eGFR poniżej normy może oznaczać upośledzenie pracy nerek, niewydolność nerek, a nawet wskazywać na toczące się w organizmie choroby i tym samym stanowić wstęp do dalszej, zaawansowanej diagnostyki.
Obniżony GFR poniżej zakresu normatywnego, a zwłaszcza poniżej 60 ml/min/1,73 m2, wskazuje na uszkodzenie lub nieprawidłowe działanie kłębuszków nerkowych. Przy GFR <30 ml/min/1,73 m2 mamy do czynienia z ciężką, niewyrównaną niewydolnością nerek, a przy GFR <15 ml/min/1,73 m2 wymagane jest wdrożenie leczenia nerkozastępczego, najczęściej w postaci dializ.
Nieprawidłowa, czyli zbyt mała, wartość GFR ma ścisły związek ze stężeniem kreatyniny w surowicy krwi, dlatego należy postąpić jak w przypadku zwiększonego stężenia kreatyniny. Zmniejszenie GFR <60 ml/min/1,73 m2 świadczy o upośledzeniu funkcji nerek i ich niewydolności.
Również zbyt wysokie wartości wskaźniki eGFR mogą być niebezpieczne dla naszego zdrowia i upośledzać wydolność nerek. Zbyt wysoką wartość omawianego wskaźnika obserwuje się w przebiegu cukrzycy oraz u osób otyłych. W perspektywie czasu może to prowadzić do przerostu kłębuszków nerkowych, uszkodzenia nerek i rozwoju nadciśnienia tętniczego.
Tabela przedstawiająca etapy upośledzenia pracy nerek na podstawie wartości GFR:
| Etap | Opis | GFR (ml/min/1,73 m2) |
|---|---|---|
| G1 | Uszkodzenie nerek z prawidłowym lub podwyższonym GFR | ≥ 90 |
| G2 | Uszkodzenie nerek z łagodnym obniżeniem GFR | 60-89 |
| G3 | Uszkodzenie nerek z umiarkowanym obniżeniem GFR | 30-59 |
| G4 | Uszkodzenie nerek z ciężkim obniżeniem GFR | 15-29 |
| G5 | Schyłkowa niewydolność nerek | < 15 lub dializa |
Przyczyny niskiego poziomu eGFR
Zmniejszenie GFR <60 ml/min/1,73 m2 świadczy o upośledzeniu funkcji nerek i ich niewydolności. Wśród najczęstszych przyczyn wymienia się:
- uszkodzenie nerek w przebiegu cukrzycy lub nadciśnienia
- kłębuszkowe zapalenia nerek
- cewkowo-śródmiąższowe choroby nerek
- ostre uszkodzenia nerek
- wielotorbielowate zwyrodnienie nerek
- stan zapalny nerek
- zespół nerczycowy
- zastoju moczu
- miażdżycę i zwężenie naczyń nerkowych.
Jak przygotować się do badania GFR?
Badanie GFR to jest z podstawowych badań laboratoryjnych. Badanie polega na pobraniu próbki krwi żylnej, na czczo, w godzinach porannych. Ostatni posiłek powinien być spożyty minimum 8 - 12 godzin przed pobieraniem krwi.
Na dobę przed badaniem zaleca się ograniczenie spożycia kawy, palenia papierosów oraz intensywnej aktywności fizycznej. Wartość wskaźnika GFR najczęściej szacuje się w laboratorium, w pakiecie z oznaczeniem stężenia kreatyniny w surowicy krwi.
Aby dokładniej wyliczyć wielkość przesączania kłębuszkowego GFR, możesz wykonać także badanie klirensu kreatyniny. Polega ono na oznaczeniu stężenia kreatyniny w dobowej zbiórce moczu i w surowicy krwi, pobranej w dniu zakończenia zbiórki moczu.
Jeśli test wykonywany jest na zlecenie lekarza, pacjent nie ponosi dodatkowych kosztów. Jeżeli do testu pobierana jest próbka krwi, do badania należy zgłosić się na czczo, tj. W przypadku, gdy wymagana jest także dobowa zbiórka moczu, należy zaopatrzyć się w czysty pojemnik o objętości ok. 2,5-3 litrów, najlepiej z podziałką ilościową (pojemniki takie można zakupić m.in. w aptece) i zbierać do niego cały wydalany w ciągu 24 godzin mocz.
W trakcie zbiórki należy przechowywać naczynie w ciemnym i chłodnym miejscu, a po jej zakończeniu wymieszać uzyskany mocz, zmierzyć jego całkowitą objętość i pobrać mniejszą próbkę (ok. 50-100 ml) do standardowego, jednorazowego pojemnika, który następnie dostarcza się do punktu pobrań w laboratorium.
Wskazania do wykonania badania GFR
Wskaźnik GFR jest jednym z najlepszych wyznaczników funkcji wydalniczej nerek. W praktyce klinicznej badanie wykorzystuje się również do oceny stopnia uszkodzenia nerek i oraz do monitorowania terapii lekami o potencjalnym działaniu nefrotoksycznym (tzn. mogące spowodować uszkodzenie kłębuszków nerkowych, takie jak diuretyki, NLPZ, inhibitory konwertazy angiotensyny).
Badanie GFR powinno być wykonywane rutynowo, profilaktycznie lub przy monitorowaniu przewlekłych chorób. Badanie GFR powinno być wykonywane u pacjentów z podejrzeniem upośledzenia pracy nerek, szczególnie w przypadku wystąpienia następujących objawów:
- obrzęki (zwłaszcza kostek i podudzi)
- zmniejszenie lub zwiększenie ilości wydalanego moczu
- ból i pieczenie w trakcie mikcji
- zmianę zabarwienia powłok skórnych
- świąd skóry
- drżenia mięśni
- brak apetytu
- nudności i wymioty
- chroniczna senność, zmęczenie
- ból w okolicy odcinka lędźwiowego.
Wskazaniami do badania jest samo podejrzenie zaburzenia pracy nerek oraz:
- przewlekła choroba nerek
- kłębuszkowe zapalenie nerek
- śródmiąższowe zapalenie nerek
- inne choroby i zaburzeniach nerek.
tags: #filtracja #klebuszkoea #parametry
