Filtracja jako metoda sterylizacji: Definicja i zastosowanie
- Szczegóły
Gabinety kosmetyczne, stomatologiczne, podologiczne, salony fryzjerskie, studia tatuażu, oraz inne tego typu miejsca każdemu powinny kojarzyć się przede wszystkim z czystością pomieszczeń, sprzętu, narzędzi oraz personelu, a w szczególności z uwagi na to, że są tam przeprowadzane różnego typu zabiegi mogące spowodować przerwanie ciągłości tkanek np. przekłuwanie uszu, manicure, pedicure, depilacje, zabiegi inwazyjne na twarzy i ciele.
Dlatego każdego nowego jak i stałego klienta trzeba traktować jak teoretycznie chorego na chorobę zakaźną bądź jako nosiciela patogennych drobnoustrojów. Dzięki systematycznym procedurom takim jak dezynfekcja i sterylizacja można zapobiec wielu chorobom zakaźnym.
Sterylizacja (wyjaławianie) jest procesem podczas którego zostają zniszczone wszystkie mikroorganizmy takie jak grzyby, wirusy, bakterie wraz z ich formami przetrwalnikowymi i zarodnikami z danego przedmiotu. Z kolei dezynfekcja (odkażanie) ma na celu zniszczenie lub eliminacje wegetatywnych form drobnoustrojów, do poziomu nie stwarzającego zagrożenia dla zdrowia i życia człowieka oraz zaprzestaniu dalszemu szerzeniu się chorób zakaźnych.
Do stosowania ciągu dekontaminacyjnego, oprócz szpitali i innych placówek medycznych, są prawnie zobligowane m.in. salony kosmetyczne. Ostatnim etapem jest opakowanie narzędzi w pakiety i umieszczenie ich w autoklawie, który jest najważniejszym elementem całego ciągu sterylizacyjnego. Jest to urządzenie służące do sterylizacji narzędzi wielokrotnego użytku.
Metody sterylizacji
Istnieją różne metody sterylizacji, w tym:
Przeczytaj także: Definicja i pomiar filtracji kłębuszkowej
- Metoda termiczna
- Promieniowanie nadfioletowe UV
- Użycie alkoholi
- Użycie aldehydów
- Użycie fenoli
- Związki jodu
Sterylizacja parą wodną pod ciśnieniem
Sterylizacja parą wodną pod ciśnieniem odbywa się w urządzeniach zwanych autoklawami i jest to jedna z najskuteczniejszych i najczęściej stosowanych metod. Gorąca para wodna pod wysokim ciśnieniem jest czynnikiem sterylizującym, która nie powoduje korozji i nie wykazuje się toksycznością. W zależności od materiału można stosować różne parametry temperatury i czasu. Zazwyczaj stosuje się 134°C pod ciśnieniem dwóch atmosfer przez 3,5 - 7 minut oraz 121°C pod ciśnieniem jednej atmosfery przez 15 - 20 minut.
Sterylizacja suchym gorącym powietrzem
Metoda ta wykorzystuje suche gorące powietrze w specjalnych sterylizatorach (suszarkach), które osiągają temperaturę 160 - 200 °C. Są wykorzystywane trzy opcje termiczno - czasowe: 160 - 170 °C przez 120 minut, 170 -180 °C przez 60 minut oraz 180 -190 °C przez 30 minut.
Sterylizacja promieniowaniem UV
Służy przede wszystkim do wyjaławiania powierzchni najlepiej gładkich oraz powietrza. Wykorzystywane są fale o długości 253,7 nm ze specjalnych lamp emitujących promieniowanie, które działa niszcząco na drobnoustroje, a szczególnie na ich formy wegetatywne.
Filtracja (sączenie)
Filtracja (sączenie) to metoda, która powoduje zatrzymanie mikroorganizmów na filtrach, w zależności od wielkości porów i rodzaju materiału z jakiego wykonano część filtrującą. Metoda sterylizacji przez sączenie dotyczy roztworów lub gazów. Przesącza się je przez odpowiednią membranę o średnicy porów mniejszą niż 0,2 μm. Stosowana jest w przemysłowej sterylizacji sprzętu jednorazowego, wyrobów medycznych, a także tych przedmiotów, które nie mogą być sterylizowane innymi metodami np.
Inne metody sterylizacji
Poniżej opisane metody sterylizacji wykorzystują gazy oraz roztwory chemiczne, które mają za zadanie zniszczyć wszelkie drobnoustroje, w specjalnych pomieszczeniach wykonanych z uwzględnieniem toksyczności tych substancji. Zwane są często niskotemperaturowymi, gdyż wyjaławianie materiałów odbywa się w temperaturach w zakresie 40 - 60 °C.
Przeczytaj także: Webber AP8400 - wymiana filtrów
- Tlenek etylenu: Substancja sterylizująca należy do bardzo toksycznych i rakotwórczych. Stosuje się ją do wyjaławiania sprzętu i narzędzi jednorazowego użytku oprócz artykułów gumowych. Jest to jedna z najpopularniejszych metod sterylizacji jałowych narzędzi medycznych.
- Formaldehyd: Formaldehyd stosowany jest w zestawieniu z parą wodną o nierównomiernym ciśnieniu do sterylizacji tworzyw sztucznych i gumy.
Dekontaminacja pomieszczeń
Światowa pandemia koronawirusa SARS-CoV-2 uzmysłowiła, że dekontaminacja pomieszczeń, w których się przebywa i pracuje, jest warunkiem niezbędnym do utrzymania wysokiej jakości usług oraz komfortu i bezpieczeństwa życia. Zapewnienie właściwego poziomu sterylności stało się nieodzownym elementem w gabinetach lekarskich i usługowych, w których od czystości mikrobiologicznej zależy jakość usług oraz bezpieczeństwo pacjentów, klientów i personelu.
Metody dekontaminacji
Istnieją dwa rodzaje dekontaminacji: chemiczna i sucha.
- Metoda chemiczna: Wykorzystuje różnego rodzaju substancje, które dezaktywują mikroorganizmy.
- Metoda sucha: Polega na odfiltrowaniu lub zlikwidowaniu mikroorganizmów bez użycia środków chemicznych.
Oczyszczacze powietrza
Najprostszą metodą zmniejszania ilości drobnoustrojów w powietrzu jest jego filtracja. Metoda ta jest stosowana w popularnych oczyszczaczach powietrza. Najczęściej są one wyposażone w kilka filtrów o różnym stopniu separacji. Pierwszy filtr zatrzymuje kurz i większe pyły. Drugi filtr, najczęściej typu HEPA, jest wykonany z syntetycznej włókniny, która pozwala zatrzymać obiekty o średnicy większej niż 0,3 mikrometra, czyli w teorii nawet bakterie i wirusy. Należy pamiętać, że filtry HEPA różnią się możliwościami filtracji. Najlepsze parametry zapewniają filtry typu HEPA 13 i wyższe. Ostatni etap to tak zwany filtr węglowy, w rzeczywistości włóknina pokryta aktywnym węglem. Jego zadaniem jest niwelowanie zapachów.
Sterylizatory przepływowe
W odróżnieniu od oczyszczaczy powietrza sterylizatory przepływowe nie posiadają kłopotliwego filtra, ich praca polega na skutecznej dezaktywacji patogenów, a nie na ich magazynowaniu. Dekontaminacja za pomocą sterylizatorów przepływowych wykazuje wysoki współczynnik skuteczności wyjaławiania powietrza, dlatego w dużej mierze ogranicza ryzyko zakażeń drogą kropelkową.
Aktualnie stosuje się dwa rodzaje sterylizatorów przepływowych: w jednych czynnikiem niszczącym drobnoustroje jest plazma, w drugim promienie UV-C.
Przeczytaj także: Optymalne rozcieńczenie bimbru
Sterylizatory plazmowe
Sterylizatory plazmowe zasysają do swojego wnętrza powietrze z pomieszczenia. Powietrze to przepływając przez przestrzeń, w której powstaje plazma, zostaje oczyszczone z drobnoustrojów. Do dezintegracji ścian i błony komórkowej patogenów zachodzi na skutek bombardowania komórek reaktywnymi składnikami plazmy - O2, O3, OH, H2O2, NO i NO2. Natomiast DNA i RNA drobnoustrojów jest niszczone przez promieniowanie UV-C.
Sterylizatory UV-C
Naświetlanie pomieszczeń światłem UV-C to jedna z najskuteczniejszych metod dezynfekcji. Światło ultrafioletowe o długości fali od 250 nm do 270 nm nieodwracalnie niszczy wirusy, bakterie, pleśnie, grzyby i inne drobnoustroje, nie powodując jednocześnie chemicznego skażenia sterylizowanych pomieszczeń.
Mechanizm bakteriobójczy fal UV-C działa na poziomie komórkowym DNA oraz RNA i w znacznym uproszczeniu polega na absorbowaniu przez kwasy nukleinowe i białka cytoplazmatyczne energii promieniowania UV-C, co w konsekwencji prowadzi do zmiany w budowie DNA drobnoustroju.
Aseptyka i antyseptyka
Podczas różnorodnych zabiegów medycznych, jak i kosmetologicznych niezwykle istotną kwestię gra dezynfekcja i sterylizacja. Aby przeprowadzić zabieg chirurgiczny bezpieczny dla pacjenta lub zabieg kosmetyczny naruszający strukturę skóry niezbędna jest sterylizacja narzędzi i materiałów oraz dezynfekcja pola zabiegowego. Niepoprawne przeprowadzenie tych procesów może skutkować infekcją lub zarażeniem pacjenta zakaźną chorobą.
Sterylizacja (wyjaławianie) jest procesem, w wyniku którego zniszczone zostaje wszelkie drobnoustroje, zarówno ich formy wegetatywne jak i zarodniki. Z kolei dezynfekcja jest procesem polegającym na zniwelowaniu tychże bakterii do poziomu bezpiecznego dla człowieka. Oba procesy są wykorzystywane w działaniu określanym jako aseptyka i antyseptyka.
Aseptyka obejmuje działania mające na celu nie dopuścić do zakażenia ran i obejmują one wszystkie materiały opatrunkowe mające kontakt z uszkodzoną skórą. Antyseptyka to podobne działania tylko, że skupione na usunięciu bakterii z pola zabiegowego skóry, ran lub błon śluzowych.
W praktyce zabiegowej, stan jałowości wymagany jest w stosunku do narzędzi zabiegowych, materiałów opatrunkowych, igieł, strzykawek, rękawiczek oraz bielizny zabiegowej. Przedmioty, które mamy zamiar poddać sterylizacji muszą być idealnie czyste, suche, zdezynfekowane i zapakowane w sposób zapobiegający powtórnym zanieczyszczeniom.
Czynniki wpływające na skuteczność dezynfekcji
Skuteczność dezynfekcji zależy od wielu czynników. Wzrasta ona wraz z upływem czasu działania i stężeniem środka dezynfekującego, wzrostem temperatury i wilgotności.
Dezynfekcja - podział na metody
Dezynfekcja to proces redukujący ilość mikroorganizmów i przeciwdziałający ich rozprzestrzenianiu. Stosuje się w niej metody fizyczne i chemiczne, choć te drugie zdecydowanie częściej. Obszary dezynfekowane to zazwyczaj narzędzia, podłoga, blaty, aparatura oraz powierzchnia skóry i rany.
Metody termiczne dzielą się na dezynfekcję wodą wrzącą, podgrzaną do temp. 80-100oC i parą wodną w czasie 30 min. Ta metoda nie jest skuteczna w stosunku do HBV, za to zaleca się ją do dezynfekcji bielizny. Pasteryzacja to jednorazowe podgrzanie cieczy do temp. 80-90oC na kilka sekund, po czym jej natychmiastowe oziębienie do temp. pokojowej. Dzięki takiemu działaniu znacznie obniżamy ilość drobnoustrojów w roztworze i utrudniamy ich wzrost.
Metody nietermiczne - do tych metod należą filtracja i działanie promieniowania UV. Filtracja polega na mechanicznym zatrzymywania drobnoustrojów poprzez filtry o określonej średnicy porów. W dezynfekcji wykorzystuje się zakres promieniowania UVC o najkrótszej fali i największej energii cząstek oraz UVB. Maksimum działania przypada na falę o długości 257 nm, która pochłaniana jest głównie przez DNA.
Rodzaje środków dezynfekcyjnych
- preparaty przeznaczone do higieny rąk i skóry
- preparaty przeznaczone do dezynfekcji wyrobów medycznych
- inne środki dezynfekcyjne
Czynniki wpływające na przebieg sterylizacji
- typ mikroorganizmu
- pH środowiska
W dezynfekcji najczęściej stosuje się n-propanol, izopropanol oraz 70-80% roztwór etanolu. Charakteryzują się wysoką skutecznością w stosunku do bakterii (łącznie z prątkami), wirusów, grzybów, form przetrwalnikowych. Jod rozpuszczony w rozpuszczalnikach organicznych (alkohol) niszczy wszystkie drobnoustroje, i to szybko i silnie.
Kontrola procesu sterylizacji
Proces efektywności sterylizacji nie może ulegać codziennej kontroli poprzez sprawdzenie produktu końcowego, dlatego niezbędne jest jego walidowanie, rutynowe monitorowanie przebiegu oraz stałe kontrolowania sprzętu. Kontrolę przeprowadza się przy pomocy:
- przyrządów fizycznych
- testów biologicznych
- wskaźniki chemiczne (indykatory)
tags: #filtracja #jako #metoda #sterylizacji #definicja #i
