Filtracja Światła w Fotografii: Obiektyw vs. Otwór

Szczegóły: Opublikowano: 13. March 2026

Często można usłyszeć: "Przepraszam za fotki, ale robione komórką". Z drugiej strony, można równie często zobaczyć zdjęcia ze smartfona, które dorównują jakością zdjęciom z lustrzanki. Od czego to zależy? Przede wszystkim od fotografa. Aparat fotograficzny to tylko narzędzie, a efekt końcowy zależy od wybranych ustawień i użytego obiektywu.

Niezależnie od tego, czy robimy zdjęcia lustrzanką, kompaktem, czy telefonem komórkowym, zasady fotografowania są takie same. Różnica polega na możliwościach sprzętu i komforcie pracy. Nie można podać gotowej recepty na dobre zdjęcie, podobnie jak nie da się podać przepisu na prowadzenie akwarium - zbyt wiele elementów wchodzi w grę.

Podstawowe Ustawienia Aparatu

Ważne jest ustawienie rozmiaru i jakości zdjęcia (zakładając, że robimy zdjęcia w JPG). Warto wybrać jak najlepszą jakość i jak największy rozmiar, nawet jeśli zdjęcie będzie przeznaczone tylko do publikacji w Internecie, a nie do druku. Powód jest prosty: zdjęcie zawsze można zmniejszyć bez utraty jakości, ale powiększenie go nie zawsze jest możliwe.

Najczęściej używam trybu manualnego (M), czasem trybu preselekcji przysłony (Av) lub preselekcji czasu (Tv), ponieważ te ustawienia dają pełną kontrolę nad ekspozycją. Tryb auto doskonale sprawdza się w dobrych warunkach, np. latem na wakacjach. W trudnych warunkach, przy dużych kontrastach, automatyka często ma problem z prawidłową ekspozycją, a zdjęcia mogą być prześwietlone lub niedoświetlone.

Balans Bieli (WB)

Należy również zwrócić uwagę na balans bieli (WB), który odpowiada za prawidłowe oddanie kolorów na zdjęciu. Tryb auto, podobnie jak automatyczna ekspozycja, doskonale radzi sobie w typowych warunkach, przy świetle dziennym. Przy oświetleniu sztucznym lub mieszanym sytuacja się komplikuje. Balans bieli przy fotografowaniu akwarium najlepiej jest dobrać ręcznie.

Przeczytaj także: Definicja i pomiar filtracji kłębuszkowej

Ogólnie rzecz biorąc, chodzi o wskazanie automatyce aparatu, jaką temperaturę barwową ma światło, przy którym robimy zdjęcie. Sprawa jest prosta przy typowych źródłach światła. Trudniej jest przy świetle mieszanym, na przykład w lampach LED, gdzie często wymieszane są diody o różnych temperaturach barwowych: biały zimny, biały ciepły, czerwony, niebieski, FS.

Wtedy pomocny jest tryb ustawiania WB według wzorca, spotykany w bardziej zaawansowanych aparatach fotograficznych. Polega on na wykonaniu zdjęcia białej (lub szarej) powierzchni w takim mieszanym świetle i "wskazaniu" automatyce aparatu, że ta powierzchnia powinna być biała (szara). Trzeba zrobić zdjęcie np. kawałka białego plastiku włożonego do akwarium tak, żeby wypełnił on cały kadr.

Czułość Matrycy (ISO)

Warto wspomnieć o czułości matrycy (ISO). W każdym aparacie jest możliwość manualnego ustawienia czułości. Warto użyć jak najmniejszej wartości, bo wtedy uzyskamy najlepszą jakość zdjęcia (najmniejsze zaszumienie). Najczęściej jednak używamy wyższych wartości ze względu na potrzebę użycia krótszego czasu lub przymknięcia przysłony (np. dla uzyskania większej głębi ostrości), co wymaga większej ilości światła albo właśnie wyższej wartości ISO.

Obiektywy i Przysłona

Obiektywy to temat tak szeroki, że trudno go wyczerpać w krótkim artykule. Wspomnę tylko o kilku rzeczach. Przysłona - im mniejszy numer (większy otwór przysłony), tym mniej światła potrzeba do zarejestrowania obrazu, oraz mniejsza jest głębia ostrości. Przy większych numerach (mniejszy otwór przysłony) potrzeba więcej światła oraz większa jest głębia ostrości.

Ogniskowa - im mniejsza, tym obiektyw ma większy kąt widzenia (szerokokątny), im większa, tym mniejszy kąt widzenia (teleobiektyw). Jeśli nie ma miejsca, żeby odejść dalej od zbiornika, a chcemy zmieścić cały na zdjęciu, wtedy użyjemy obiektywu szerokokątnego. Wadą takich obiektywów jest dystorsja obrazu, która powoduje zniekształcenia. Aby tego uniknąć, trzeba odsunąć się od akwarium, ale wtedy wychodzi ono na zdjęciu zbyt małe. Wtedy można użyć obiektywu z dłuższą ogniskową. Te same zasady obowiązują przy obiektywach zmiennoogniskowych (tzw. „zoom”).

Przeczytaj także: Webber AP8400 - wymiana filtrów

Bardzo przydaje się statyw, nie dlatego, że nie można fotografować akwarium z ręki. Można, bo przecież używa się krótkich czasów migawki ze względu na ryby, które są zwykle bardzo ruchliwe. Aby zarejestrowały się bez rozmycia, trzeba użyć czasów naświetlania w okolicach 1/100 s. Statyw natomiast bardzo ułatwia ustawienie kadru. Łatwiej wtedy uzyskać zdjęcia proste, nieprzekrzywione i z ładnie i równo pokazanymi liniami zbiornika.

Światło w Fotografii

Światło, jak wiadomo, jest niezbędne do wykonania fotografii, w końcu jest to "rysowanie światłem". Ważna uwaga: nie fotografujemy akwarium z lampą błyskową! Można użyć lampy skierowanej na sufit, ale najlepiej zrobić zdjęcie przy świetle od lamp akwariowych. Uzyska się wtedy ładny efekt oświetlonego zbiornika i przyciemnionego otoczenia.

Warto zwrócić uwagę na wysokość lampy nad zbiornikiem. Światło umieszczone nisko, tuż nad taflą wody, będzie dawało zdjęcia bardziej kontrastowe z mocniej oświetloną częścią górną i ciemniejszą częścią dolną. Światło umieszczone wyżej daje oświetlenie bardziej równomierne, mniej kontrastowe.

Trzeba zwrócić uwagę na kąt świecenia lampy. Belka na T5 umieszczona wysoko będzie świecić w obiektyw bardziej niż lampa na diodach power led z soczewkami 60 stopni. Wąski strumień światła nie będzie przeszkadzał, gdy obiektyw ma założoną osłonę przeciwsłoneczną, ale szeroki kąt świecenia lampy wymaga działania. Przednią soczewkę obiektywu trzeba jakoś osłonić przed takim światłem. Można też odsunąć się od zbiornika (teleobiektyw), ważne, żeby światło od lampy nie padało bezpośrednio na obiektyw.

Mimo wysoko umieszczonej lampy i tak często górna część zbiornika jest zbyt mocno oświetlona. Tutaj można pomóc szary filtr połówkowy. Można także w procesie obróbki zdjęcia dopasować jasność poszczególnych części obrazu.

Przeczytaj także: Optymalne rozcieńczenie bimbru

Filtry Optyczne w Fotografii

Magia oglądania zrównoważonej ekspozycji na tylnym ekranie aparatu stanowi dla każdego fotografa swego rodzaju rewolucję. Dlatego pomimo rozwoju narzędzi edycyjnych, w tym również tych opartych o sztuczną inteligencję, większość profesjonalnych fotografów nadal wybiera filtry optyczne. Po prostu wolą spędzać czas w plenerze niż przed monitorem komputera. Bo neutralne filtry szare, gradientowe i efektowe pozwalają nam tworzyć fotografie w określony sposób i uchwycić ujęcia tak, jak chcielibyśmy oglądać je na wydruku lub zaprezentować w Internecie.

Filtry Gradientowe Szare

Przed pojawieniem się fotografii cyfrowej gradientowe filtry szare stanowiły niezbędny element wyposażenia fotografów krajobrazowych. Remedium na te problemy są różne techniki łączenia ekspozycji, od ręcznego ich „mieszania” przy użyciu warstw po mapowanie tonów i maskowanie jasności. Oznacza to również dodatkowy czas spędzony przed komputerem, oraz ryzyko, że finalny efekt nie będzie wyglądał naturalnie. Zwłaszcza, jeśli nie mamy wprawy i wystarczających umiejętności edycyjnych. Dziś, gdy efekt ich zastosowania możemy precyzyjnie śledzić na tylnym ekranie aparatu i łatwo wprowadzać niezbędne korekty, jest to też proces znacznie przyjemniejszy.

Zrób zdjęcie z założonym na obiektyw filtrem gradientowym, a następnie szybko zdejmij go i zarejestruj drugą klatkę. Masz dzięki temu tylko dwa, a nie kilkanaście zdjęć. Otwórz oba ujęcia jako warstwy i zamaskuj nieodfiltrowany obszar, zwykle ziemię w dolnej części kadru.

Robiąc zdjęcia w terenie, masz wybór pomiędzy użyciem ciemnego filtra, takiego jak neutralny szary 1,2 lub gradientowy, albo połączeniem ze sobą kilku jaśniejszych. Zmniejszenie liczby przeszkód optycznych poprawi jakość rejestrowanego obrazu, ale ciemne filtry mogą wprowadzić do fotografii niejednolity zafarb. Na Twój wybór powinna wpływać zatem przewidywalność charakteru oświetlenia. Jeżeli światło jest spójne, lepszy będzie mocny filtr, ponieważ zwiększy szczegółowość obrazu.

Dzięki użyciu pojedynczego filtra gradientowego 1,2 łatwiej jest zapanować nad efektem flary i można w pełni wykorzystać ostrość obiektywu. Do wykonania tego zdjęcia użyto dwóch neutralnych filtrów szarych 0,6, co umożliwiło szybką i precyzyjną regulację filtracji w celu lepszego dopasowania położenia płytek do wymagań ekspozycji.

Neutralne Filtry Szare

Kolejnym obszarem, w którym filtrów optycznych nie da się zastąpić sztuczkami programowymi, jest kontrola czasu trwania naświetlania. Chociaż możliwa jest symulacja efektów długiego naświetlania poprzez połączenie ze sobą wielu klatek, jest to często zadanie mocno obciążające pamięć komputera, zwłaszcza podczas pracy z dużymi objętościowo plikami RAW. Wymaga to również rozbicia gotowych obrazów na wiele osobnych części składowych, co zajmuje cenne miejsce na dysku i jeszcze cenniejszy czas, który mógłbyś z pewnością spożytkować lepiej.

Neutralne filtry szare występują w wielu postaciach i gęstościach. Najbardziej popularne są filtry dwu- i trzystopniowe (odpowiednio 0,6/ND4 i 0,9/ND8), ponieważ umożliwiają one tworzenie naturalnie wyglądającego rozmycia ruchu. Bardzo popularne są przy tym systemy kwadratowe, ułatwiające łączenie wielu typów filtrów, ale jeśli nie zamierzasz stosować szarych połówek (które czasem trzeba przesunąć by dopasować przejście gradacji do pozycji horyzontu w kadrze), znacznie wygodniejsze i bezpieczniejsze będą filtry nakręcane, lub wsuwane.

Regulowane filtry szare oferują niesamowity komfort pracy i wszechstronność zastosowań. Np. NiSi True Color ND Vario 1-5 pozwala regulować gęstość (siłę tłumienia światła) w zakresie 1-5 EV po prostu obracając pierścień filtra. To bardzo wygodne gdy fotografujemy w trudnych warunkach i nie chcemy żonglować filtrami oraz podczas filmowania, gdy oświetlenie zmienia się dynamicznie.

Ze względu na dwuwarstwową konstrukcję, przy maksymalnym tłumieniu i krótkich ogniskowych, w kadrze może pojawić się czarny krzyż (jeśli tak się stanie, po prostu zmniejsz gęstość filtra), dlatego na faderach nie warto oszczędzać.

Polaryzatory (CPL)

W dobie fotografii cyfrowej zarządzanie kolorystyką stało się znacznie łatwiejsze. Kiedyś ograniczał nas charakter i balans kolorów użytej błony, w związku z czym w przypadku zmiany oświetlenia trzeba było założyć inną rolkę filmu. W dzisiejszych czasach wystarczy prosta zmiana czułości i ustawień balansu bieli w menu aparatu, co oznacza szybszą pracę i brak zmarnowanych ujęć. Podobnie jednak jak w przypadku balansowania ekspozycji, również kolory powinniśmy kontrolować już na etapie wykonywania zdjęć. I filtry znów sprawdzają się tu znakomicie. Filtr CPL fizycznie zmienia bowiem właściwości światła, zanim trafi ono do obiektywu, wpływając na równowagę kolorów w momencie jego uchwycenia.

Oprócz zwiększania nasycania kolorów i kontrastu np. między niebem a obłokami, polaryzator pozwala również usuwać odblaski z powierzchni niemetalicznych. Stosowanie filtrów CPL wymaga jednak pewnej wiedzy i wprawy, a do tego potrzebne jest zrozumienie jego działania.

Polaryzator składa się z materiału, który przepuszcza tylko fale świetlne oscylujące w jednym kierunku, blokując pozostałe. Oznacza to, że siła uzyskiwanego efektu zależy od pozycji względem światła. Najmocniejszą polaryzację osiąga się, gdy słońce znajduje się pod kątem 90 stopni do kierunku, w którym fotografujemy.

Jak używać filtra CPL?

Skonfiguruj aparat: Niezbędnym narzędziem będzie statyw, szczególnie podczas fotografowania z użyciem polaryzatora pod koronami drzew. Najpierw ustaw ogniskową, ponieważ będzie to miało wpływ na siłę polaryzacji, podobnie jak orientacja aparatu. Ustaw wartość przysłony na ok.
Zmierz światło: Odbicia często wymagają wyższej wartości ekspozycji niż „prawdziwe” elementy ze względu na dużą ilość światła, jaką pochłania materiał odblaskowy, w tym przypadku woda.
Znajdź najlepszy efekt filtracji: Obracaj zewnętrzny pierścień filtra, aż znikną odbicia lub kolory będą bardziej nasycone w innych części obrazu.
Uchwyć mocniejsze odbicia: Obróć pierścień w drugą stronę, aby odfiltrować światło niespolaryzowane bardziej niż światło odbite, dzięki czemu odbicia na wodzie będą mocniej widoczne.
Otwórz oba zdjęcia: Zaimportuj obrazy do edytora RAW, obrób je i zsynchronizuj zmiany, tak aby obie klatki były idealnie do siebie dopasowane.
Dokończ mieszanie: Używając maski warstwy, pomaluj odbicia dużym, miękkim pędzlem.

Inne Filtry Specjalne

W szczytowym okresie rozwoju fotografii analogowej istniały setki różnych typów filtrów. Niezależnie od tego, jaki efekt specjalny chciałeś uzyskać, istniała duża szansa, że dostępny był filtr, który spełni Twoje oczekiwania. Cyfrowe filtry programowe położyły kres istnieniu większości z nich, ale nadal dostępnych jest kilka ich rodzajów, które wciąż są stosowane w profesjonalnej fotografii cyfrowej. Wykorzystuje się je zwłaszcza obecnie, kiedy powstaje coraz więcej treści mających charakter międzygatunkowy. Podobnie jak w przypadku wszystkich efektów specjalnych w fotografii przed dodaniem jakiegoś elementu do swojego ekwipunku warto zadać sobie pytanie, w jakim stopniu może poprawić on Twoje zdjęcia i jak często będziesz z niego korzystać podczas fotografowania.

Filtr NiSi Natural Night

Jeśli interesujesz się fotografią nocną, to z pewnością zdiagnozowałeś już ten problem. Niestety w okolicach dużych aglomeracji coraz tródniej znaleźć niebo, które nie byłoby zanieczyszczone światłem miasta, a to obniża przejrzystość i negatywnie wpływa na kolorystykę. Filtr NiSi Natural Night blokuje specyficzne długości fal światła, które są najczęściej emitowane przez sztuczne źródła, takie jak lampy sodowe i diodowe. Dzięki temu eliminuje dominujące pomarańczowe i żółte odcienie, które często psują nocne zdjęcia nieba.

Filtr Gwiazdkowy

W przypadku nocnych ujęć ulic miast filtr gwiazdkowy rozproszy źródła jasnego światła, nadając im kształt gwiazd. Wskazówka dotycząca użycia: W celu uzyskania mocniejszego efektu przymknij przysłonę obiektywu do f/11.

Filtry Black Mist

Spopularyzowane przez Nisi filtry Black Mist w procesie produkcji pokrywane są warstwą niemal niewidocznych gołym okiem czarnych kropek. Tak, to po prostu neutralny „nakrapiany” filtr, ale wykonany z wysokiej jakości szkła optycznego. Filtry Black Mist rozpraszają światło, ale również redukują kontrast i dodają scenie miękkości. Na kontrastowych krawędziach wyołują też delikatny efekt halo, zbliżony do klasycznej analogowej halacji.

Podsumowanie

Czas na zrobienie zdjęcia. Ja robię tak: ustawiam w aparacie rozmiar, jakość zdjęcia i balans bieli. Nie robię tego, gdy fotografuję w trybie RAW. Aparat ustawiam na statywie w takiej odległości od zbiornika, jaka wynika z ilości miejsca, posiadanego obiektywu itp. Na podglądzie na wyświetlaczu aparatu mogę wtedy spokojnie ustalić kadr. Można ustawić się dokładnie na wprost akwarium, np. do zdjęcia konkursowego, można podnieść aparat i pokazać zbiornik od góry, można obniżyć aparat i pokazać zbiornik od dołu (ciekawie wyglądają rośliny i ryby odbijające się jak w lustrze od powierzchni wody). Nic nie stoi na przeszkodzie, aby zrobić zdjęcie z boku, czy po skosie. Zwłaszcza przy zdjęciach robionych po skosie można uzyskać bardzo różne efekty, używając obiektywów o różnych ogniskowych.

Teraz ustawiam ekspozycję. Używam trybu manualnego. Ustawiam czas naświetlania np. na 1/100 s (przy bardzo ruchliwych rybkach może być potrzebne jego skrócenie, przy spokojnych można go wydłużyć). Dobieram przysłonę tak, żeby w najjaśniejszych miejscach (np. liście roślin tuż pod powierzchnią wody) nie były prześwietlone. Wprawdzie wtedy cienie wyjdą ciemne, ale to później poprawiam obróbką. Jak nie mogę ustawić potrzebnych parametrów, to koryguję ISO. Robię po kilka, kilkanaście zdjęć z jednego ujęcia i później wybieram takie, gdzie np. rybki ładnie zapozowały. Ale warto troszkę popracować nad nim w komputerze, efekty będą na pewno lepsze.

tags: #filtracja #światła #w #fotografii #obiektyw #vs