Filtracja Czerwonego Wina: Proces i Metody

Szczegóły: Opublikowano: 16. March 2026

Fermentacja wina jest sercem procesu winiarskiego, kluczowym etapem, który przekształca sok z winogron w alkoholowy trunek o bogatym bukiecie smaków. Ten naturalny proces rozpoczyna się, gdy drożdże, zarówno te obecne na skórce winogron, jak i te dodane przez winiarza, zaczynają przetwarzać cukry zawarte w moszczu winogronowym na alkohol i dwutlenek węgla. Fermentacja może trwać od kilku dni do kilku tygodni, a jej przebieg jest ściśle monitorowany, by zapewnić winu odpowiedni profil smakowy i zapachowy.

Kiedy tylko połączymy w baniaku owocowy moszcz, przepisową ilość cukru i rozmnożoną kolonię drożdży szlachetnych - te ostatnie natychmiast przystępują do działania i rozpoczyna się proces fermentacji. Drożdże z początku namnażają się (przez pączkowanie) w nowym dla siebie środowisku. Konsumują też cukier zawarty w moszczu, czego efektem jest ulatniający się dwutlenek węgla i wzrost zawartości alkoholu w nastawie. Im jest go więcej (a cukru mniej), fermentacja stopniowo ustaje - jeśli stężenie alkoholu zbliża się do 17%, drożdże giną i opadają na dno, tworząc widoczny gołym okiem osad drożdżowy.

Gdyby trzymać wino wraz z osadem długo, dojdzie do katastrofy i zniweczenia naszych starań - martwe drożdże zaczną się rozkładać, z czym wiąże się utrata smaku i zapachu napoju. Zdarza się jednak, że, pomimo poczynionych starań, wino wciąż nie jest klarowne. Siła grawitacji, która jest motorem procesu i kieruje cząsteczki martwych drożdży, białka i garbników na dno, nie wystarcza. O ile upływ czasu da efekt w formie osadu drożdżowego na dnie, zawartość białka i garbników może utrzymywać się na stałym poziomie i wciąż negatywnie wpływać na przejrzystość wytworzonego wina.

Etapy Produkcji Wina

Etapy produkcji wina to kilka bardzo istotnych kroków, które składają się na uzyskanie najlepszej jakości win. Jej pierwszym etapem są zbiory, czyli czas kiedy winogrona osiągną pożądaną przez winiarza dojrzałość i nadają się do dalszej obróbki. Następnie zebrane winogrona poddaje się sortowaniu, aby wyeliminować owoce zepsute lub nadgniłe. Jagody winogron zostają oddzielone od szypułek i miażdżone, aby ułatwić ich tłoczenie. Rozgniecione winogrona nazywamy moszczem na który składa się sok, miąższ, skórki i pestki. W przypadku win czerwonych następnym etapem jest proces fermentacji, winiarz sam decyduje, czy nastąpi on za pomocą drożdży hodowlanych, czy tych naturalnie występujących w skórkach winogron, natomiast sama fermentacja to proces w którym dzięki drożdżom dokonuje się zamiana cukru w alkohol i dwutlenek węgla a ponadto powstaje wiele innych związków wpływających istotnie na smak i aromat.

Na tym etapie producent może zdecydować o szaptalizacji (czyli dosładzaniu wina w celu uzyskania większej zawartości alkoholu) lub dokwaszaniu jeśli owocom brak odpowiedniej kwasowości. W tym samym czasie dokonuje się również ważny podczas produkcji win czerwonych - proces maceracji podczas którego moszcz ma kontakt ze skórkami winogron i uzyskuje barwę, aromaty i taniczność. Po fermentacji i maceracji, obciąga się wino z samoistnie wydzielonej cieczy, a resztę moszczu tłoczy się. W większości win czerwonych dochodzi następnie do fermentacji malolaktycznej, kiedy bakterie przekształcają kwas jabłkowy w kwas mlekowy, dzięki czemu wino łagodnieje, zwiększa się jego pH, co sprawia, że zmniejsza się kwasowość. Następnie wino dojrzewa, aby złagodzić taniny i wzmóc aromaty. Jeżeli proces ten odbywa się w dębowych beczkach wino ulega delikatnemu dotlenieniu dzięki porowatości drewna i zyskuje aromaty korzenne i waniliowe. Natomiast jeżeli trafia do stalowych kadzi, gdzie nie ma kontaktu z tlenem, wino zachowuje świeżość i owocowy bukiet. Ostatnimi etapami jest klarowanie wina, filtracja i butelkowanie.

Przeczytaj także: Definicja i pomiar filtracji kłębuszkowej

Klarowanie i Filtracja Wina

Ostatnimi etapami jest klarowanie wina, filtracja i butelkowanie. U większości winiarzy powoli kończą się zapasy wina butelkowanego. Przez filtrację rozumiemy oddzielenie, zatrzymanie cząstek stałych w winie, tak aby wino było krystalicznie czyste i wolne od niedoskonałości, które mogłyby spowodować zmętnienie wina w butelkach lub niepożądaną wtórną fermentację. Celem winiarza jest filtrowanie wina bez jak najmniejszego wpływu na jego jakość.

Po zakończeniu fermentacji i pierwszym zlaniu znad osadu wino jest mniej lub bardziej mętne. Zawiera mikroskopijne fragmenty skórek, pestek winogron, i inne cząstki stałe. Wino bez żadnej dalszej obróbki byłoby zbyt ryzykowne. Należy usunąć wszelkie niestabilne substancje oraz usunąć szkodliwe mikroorganizmy.

Dla usunięcia zmętnień czasami wystarczy zabieg prostego filtrowania grawitacyjnego, to jest przesączenia wina na lejku, na który nałożone zostało płótno lub flanela. Sączyć można również przez watę, bibułę filtracyjną lub filtry do kawy. Sączenie tym sposobem zwykle trwa jednak dość długo i istnieje również obawa, że wino może ulec nadmiernemu utlenieniu.

W sprzedaży dostępne są proste ciśnieniowe zestawy do filtracji wina z napędem elektrycznym, wyposażone w filtry z ziemi okrzemkowej lub perlitu. Filtrowanie wina przy użyciu tych filtrów trwa krócej, ale efekt zubożenia wina w aromaty jest podobny, jak przy filtracji z użyciem lejka. Urządzenia do filtracji stosowane przez winiarzy domowych przedstawia fotografia. W sytuacji, gdy zabieg filtracji okazuje się nie w pełni skuteczny, trzeba zastosować tzw. środki klarujące. W zależności od rodzaju substancji, która spowodowała zmętnienie, stosuje się różne środki klarujące.

Muszą być one użyte w ilości równoważnej (nie mniejszej i nie większej!) do ilości występującego zmętnienia. Dzięki uzyskaniu tej równowagi w winie nie będą powstawały zmętnienia wtórne i wino będzie można uznać za stabilne. Zbyt duży dodatek substancji klarujących powoduje tak zwane przeklarowanie, prowadzące do powstawania kolejnych (wtórnych) zmętnień.

Przeczytaj także: Webber AP8400 - wymiana filtrów

Dlatego też przed każdym klarowaniem wina należy wykonać próby likwidacji zmętnień dla małych próbek wina (np. 100-200 ml) i po wybraniu odpowiedniego czynnika klarującego oraz jego dawki przystąpić do klarowania całości trunku. Aktualnie na rynku dostępnych jest kilka rodzajów środków klarujących, które można stosować jako pojedyncze preparaty lub w zestawach. Większość z nich wykorzystywana jest powszechnie w winiarstwie przemysłowym, istnieje zatem możliwość ich bezpiecznego i skutecznego zastosowania także w warunkach domowych. Do każdego z produktów dołączona jest instrukcja ich stosowania.

Substancje Powodujące Zmętnienia

Substancje powodujące zmętnienia, zarówno w winach gronowych, jak i owocowych, to:

barwniki, garbniki, substancje białkowo-garbnikowe;
białka;
polisacharydy, pektyny;
jony metali, głównie żelaza i miedzi;
związki krystaliczne.

Metody Filtracji i Klarowania

Aby ostatecznie nadać trunkowi klarowność i pozbyć się mętnego zabarwienia, możemy wino filtrować za pomocą różnych substancji. Tutaj przychodzą nam z pomocą białko jajka kurzego, bentonit, kazeina, węgiel aktywny, żelatyna czy ziemia okrzemkowa. W zależności od przyczyny zmętnienia w winie mamy przewagę cząstek naładowanych dodatnio lub ujemnie. Wspomniane wyżej substancje są również spolaryzowane. Jeśli wobec tego połączymy cząstki dodatnie z ujemnymi, zneutralizujemy obie, a te poddadzą się sile grawitacji i opadną w formie osadu na dno, znad którego zlejemy wino przy pomocy wężyka. Dodatkową przyczyną zmętnienia jest zawartość polifenoli, związków chemicznych pochodzenia organicznego.

Tyle teoria. W praktyce nie wiemy, czy w naszym winie mamy do czynienia z dryfującymi cząstkami naładowanymi dodatnio, ujemnie czy polifenolami. Dlatego proces filtracji wymaga użycia metody prób i błędów. Czy dany środek zadziała na nasze wino, przekonujemy się na małej próbie napoju. Jeśli wynik będzie pomyślny, możemy zastosować daną substancję w całej reszcie wina.

Zmętnienia wywołane substancjami białkowymi występują głównie w białych winach gronowych i miodach pitnych. Substancje białkowe mogą występować w połączeniu z garbnikami lub metalami. Skuteczną metodą usuwania zmętnień białkowych jest potraktowanie wina bentonitem, dostępnym m.in. pod nazwą Klarowin. Efekty klarowania są widoczne już po kilku dniach. Bentonit stosowany jest powszechnie do klarowania win białych i różowych. Stosuje się go w ilościach najczęściej 10 g na 10 l wina. Odważoną ilość bentonitu miesza się z wodą i pozostawia na kilka godzin, a kiedy preparat napęcznieje, całość wlewa się do balonu. Zakres temperatur, w jakich środek ten jest najskuteczniejszy, wynosi 10 - 25⁰C.

Przeczytaj także: Optymalne rozcieńczenie bimbru

Po kilku dniach obserwuje się utworzenie na dnie balonu wyraźnej warstwy luźnego, łatwego do poruszenia osadu. Wino znad utworzonego osadu powinno być zlane nie później, jak po 2 tygodniach od dodania bentonitu. Nie jest to środek „wyspecjalizowany”, wytrąca wszystkie rodzaje białek. Ma bardzo niewielki wpływ na aromat i smak wina. Zmętnienia wywołane obecnością substancji barwnikowych, garbnikowych i garbnikowo-barwnikowych (-) są charakterystyczne dla win czerwonych. Duża część tych związków wytrąca się podczas fermentacji. Wytrącanie tego typu związków prowadzi się stosując wychładzanie wina w temperaturze -5⁰C oraz klarowanie żelatyną kwasową dostępną pod nazwą Klarowin 2. Stosuje się go w dawkach 0,5 do 2 g na 10 l wina.

W wyniku reakcji powstają duże, łatwo opadające cząstki, skupiające dodatkowo wokół siebie cząstki białek. Można więc uznać, że żelatyna może powodować wytrącenie zmętnień zarówno garbnikowych, jak i białkowych. Pamiętajmy, że zastosowanie nadmiernej ilości żelatyny może spowodować wspomniane wcześniej przeklarowanie, objawiające się powstaniem wtórnego zmętnienia. Efektywne i łatwe okazuje się zastosowanie tzw. klarowania łączonego: żelatyną i zolem kwasu krzemowego (Klarowinem Turbo). Zol stosuje się w ilości 1-2,5 ml na 10 l wina. Przy klarowaniu łączonym „zol krzemionkowy + żelatyna” wymienione składniki stosowane są w stosunku 10:1. Zol dodawany jest jako pierwszy - i po chwili może być dodana żelatyna. Często brak klarowności wina spowodowany jest obecnością kilku grup związków wówczas zastosowanie jednego środka klarującego jest niewystarczające. W takiej sytuacji najlepiej jest połączyć ze sobą środki klarujące naładowane dodatnio i ujemnie. Środkami takimi są Klarowin Turbo i Klarowin Turbo 2. Ten drugi stanowi połączenie zolu krzemowego i chitozanu.

W winach gronowych mogą wystąpić osady krystaliczne. Głównym składnikiem tych zmętnień jest wodorowinian potasu (tzw. kamień winny), któremu mogą towarzyszyć winian wapnia i siarczan wapnia. Najbardziej skutecznym sposobem wytrącenia tych osadów jest wymrożenie wina w temperaturze -5⁰C. Zmętnienia spowodowane nadmiarem polisacharydów są charakterystyczne dla win jabłkowych. Jeśli podczas przygotowywania moszczu jabłkowego stosowany był preparat enzymatyczny - Pektoenzym, problem ujawnienia się tych zmętnień w winie nie powinien wystąpić. Jeśli preparat nie był użyty wcześniej, należy dodać go na tym etapie. Arabany natomiast zostaną wytrącone podczas opisanej wcześniej obróbki żelatyną i zolem krzemowym (Klarowinem Turbo). Do win „trudnych”, przede wszystkim śliwkowych, zbożowych, dyniowych, bananowych i niektórych jabłkowych, polecany jest opracowany środek klarujący sprzedawany pod nazwą KLAR-ZYME. Preparat ten zawiera kompleks enzymów, które skutecznie rozkładają uporczywe zmętnienia, nie zubożając ani barwy, ani aromatu wina.

Klarowanie wina można również prowadzić przy użyciu węgla aktywnego. Węgiel aktywny działa mało specyficznie i poza różnego typu zmętnieniami wychwytuje z wina również barwniki oraz substancje smakowo-zapachowe. Tak więc węgiel aktywny można stosować również dla usunięcia z wina niepożądanych posmaków, np. stęchlizny, drożdży czy pleśni. Jeżeli wymagane jest użycie i innych środków klarujących, węgiel aktywny stosuje się jako pierwszy, po nim może być użyty bentonit (Klarowin) lub żelatyna z zolem krzemowym (Klarowin Turbo).

Testy Wstępne

Oto procedury testów wstępnych, które pomogą wybrać odpowiednie środki klarujące i ich stężenia:

Test na obecność pektyn w winie: Do kilku mililitrów wina dodać czterokrotnie większą ilość spirytusu. Już po kilku sekundach utworzy się żel, co będzie świadczyło o obecności pektyn.

Test na obecność skrobi w winie: Obecność skrobi sprawdza się wykonując próbę jodową, tj. dodając np. do 5 ml wina kilka kropli płynu Lugola. Pociemnienie barwy, aż do czarnej, wskazywać będzie na obecność w winie związków skrobiowych.

Doświadczenie mające na celu dobranie ilości środka klarującego: Przygotować co najmniej trzy próbki wina, każdą po 100 ml, i dodać do nich wybrany środek klarujący w różnych stężeniach, mieszczących się w zakresie jego stosowania. Naczynia zakryć, ustawić w chłodnym miejscu, a po upływie doby porównać stopień osadzenia się osadu i na tej podstawie wybrać najlepsze parametry klarowania.

Kilka Uwag Praktycznych

Kilka uwag praktycznych dotyczących klarowania win:

W winach owocowych, w porównaniu z gronowymi, występuje większe prawdopodobieństwo obecności zmętnień. Zmętnienia te można łatwo usunąć dodając Pektoenzym lub - co jest jeszcze lepszym rozwiązaniem - KLAR-ZYME - preparat enzymatyczny opracowany specjalne do klarowania win trudnych.
Generalna zasada jest taka, że lepiej jest dodać nieco mniej środków klarujących, niż je przedawkować.
Zdarza się, że obserwując własne lub zakupione, starsze wina, zauważymy na dnie butelki niewielki osad.

Filtracja Płytowa

Filtracja płytowa staje się coraz bardziej popularna zarówno wśród małych, jak i dużych producentów wina. Ta metoda jest najmniej wymagająca w obsłudze, a przy użyciu wysokiej jakości płyt filtracyjnych wynik jest tego wart. Pod względem stosunku ceny do wydajności filtry te są najbardziej niezawodnymi pomocnikami w winiarni. Zasada filtracji płytowej jest dość prosta. Układamy płyty filtracyjne w filtrze płytowym zgodnie z ustawieniem filtra płytowego. Niektórzy winiarze najpierw moczą płytki filtracyjne w czystej wodzie, a następnie umieszczają je w filtrze płytowym. Inni umieszczają płytki filtracyjne na sucho w filtrze płytkowym, delikatnie wyciągają filtr płytkowy, a następnie zalewają płytki filtracyjne czystą wodą i odpowiednio dokręcają filtr.

Pierwszą deskę filtracyjną należy włożyć grubszą stroną w kierunku pompy. Drugą płytkę należy włożyć stroną drobnoziarnistą skierowaną w stronę pompy, a trzecią ponownie stroną grubszą skierowaną w stronę pompy i dalej postępować w ten sam sposób. Płytki filtracyjne mogą być używane tylko raz na filtrację. Nie można ich używać wielokrotnie, więc dobrym pomysłem jest rozłożenie filtracji kilku win na jeden dzień.

Jeśli zdecydujesz się użyć płyt filtracyjnych Hobra do filtracji, musisz wpompować czystą wodę do filtra i filtrować czystą wodę przez filtr przez co najmniej 10-15 minut. Płyty filtracyjne Hobra zawierają ziemię okrzemkową i miazgę. Mogą one zatem przenosić zapach miąższu do wina. Jednak to płukanie wodą jest wyeliminowane w przypadku płyt filtracyjnych Pall, ponieważ płyty te składają się w 100% z celulozy. Nie ma zatem ryzyka, że przeniosą one niepożądane zapachy do wina.

Co więcej, płyty filtracyjne Pall mają ogromną zaletę. Jeśli płyty zapchają się przed końcem filtracji, a do przefiltrowania pozostało kilka litrów wina, płyty można przepłukać w celu ich oczyszczenia. Wyłączamy filtr, nie poluzowujemy płyt. Podłączamy wodę z wodociągu do wylotu filtra, z którego podczas filtracji wypływa czyste (przefiltrowane) wino. Wyciągamy ssanie filtra, przez które wyciągamy brudne wino podczas filtracji z pojemnika i kierujemy je do odpływu lub innego zewnętrznego pojemnika. Nie włączać filtra. Wystarczy powoli otworzyć kran i pozwolić wodzie powoli przepływać przez system filtracji przez około 5 minut. Po pięciu minutach zatrzymaj wodę i spuść resztki wody z systemu filtrującego. Przywróć zasysanie z powrotem do pojemnika z przefiltrowanym winem, a wylot filtra z powrotem do pojemnika, w którym znajduje się już przefiltrowane wino. Ponownie uruchom filtr i dokończ filtrację. Podczas filtracji nigdy nie poluzowuj płyt za pomocą śrub dokręcających.

Najpopularniejsze i najlepiej sprzedające się filtry płytowe 20x20 są dostępne w dwóch seriach, Colombo i Herkules. Są one również dostępne w dwóch wersjach, malowanej lub ze stali nierdzewnej. Filtry Colombo są dostępne w wersjach na 6, 12 i 18 płyt. Filtry płytowe Colombo wyposażone są w pompę odśrodkową Rover dla wersji malowanych i pompę odśrodkową Novax dla wersji ze stali nierdzewnej. Im większa liczba płyt, tym więcej litrów wina można przefiltrować. Filtry Herkules są przeznaczone dla 8 i 14 płyt. W porównaniu z filtrami płytowymi Colombo, filtr Herkules zawiera pompę odśrodkową Zambelli, manometr, zawór, który służy jako obejście, bardziej konkretne plastikowe płyty i silikonową uszczelkę między płytami. Filtry płytowe Profi 20x20 są zawsze wykonane ze stali nierdzewnej. Można wybrać wariant z pompą lub bez, a także liczbę płyt: 10, 20 i 30. Filtry te są stosowane w większych winiarniach. Ogromną zaletą jest to, że filtry te można podzielić za pomocą podwójnej płyty filtracyjnej na dwie filtracje. W ten sposób za jednym razem można przeprowadzić zarówno filtrację dokładną, jak i sterylną.

Ważna jest jednak zmiana kierunku filtracji. Musimy nałożyć zatyczkę na wylot filtra, który jest częścią filtra, i nałożyć dyszę węża, która jest również częścią filtra płytowego, na płytkę, którą dokręcamy filtr. W przypadku tych filtrów płytowych możemy użyć 100% celulozowych płyt PALL jako materiału filtracyjnego.

Inne Metody Filtracji

Mikroświecowa jest stosowana jako ostatnia filtracja przed butelkowaniem. Wychwytuje ona ostatnie możliwe cząsteczki zanieczyszczeń. Z naszej oferty możemy polecić filtr świecowy Tandem, który jest podłączany przed nalewarką Enolmatic, lub filtr świecowy Tandem Profi, który jest podłączany przed nalewarką Enolmaster. Do filtrów mikroświecowych wkładamy świece filtracyjne z papierem filtracyjnym lub świece filtracyjne ze stali nierdzewnej. W przypadku korzystania z płytek filtracyjnych należy upewnić się, że świeca nie wysycha między filtrowaniami.

Filtracja przez ceramiczny filtr Crosflow. Może filtrować produkty z cząstkami stałymi ( wino/ moszcz, osad winny/ moszcz ). Produkt końcowy z tego filtra jest przeznaczony do natychmiastowego butelkowania. Z naszej oferty możemy polecić DYNAMOS 7 - w pełni zautomatyzowany filtr Crosflow. Jego główną zaletą są obrotowe dyski ceramiczne, dzięki którym Dynamos jest samoczyszczący i może filtrować przez kilka dni bez obsługi! Oznacza to brak zatykania się membrany. Dynamos jest alternatywą zarówno dla klasycznych filtrów płytowych, jak i próżniowych filtrów osadowych. A gdy przyjdzie potrzeba, za pomocą Dynamos można nawet filtrować wino.

Do czyszczenia filtrów i zespołów filtrów zalecamy środek czyszczący MIP SMX na bazie wodorotlenku sodu. Podczas pracy z tym środkiem chemicznym należy zawsze nosić sprzęt ochronny. Po przeprowadzeniu sanityzacji ważne jest, aby zneutralizować cały zestaw roztworem kwasu cytrynowego.

Filtracja Ziemią Okrzemkową

Decydując się na zasadzenie kilkudziesięciu winorośli w przydomowym ogródku i produkcję niewielkiej ilości wina, z pewnością chciałbyś dobrze o nie zadbać. Większość mikrowiniarzy wybierze zatem metodę filtracji o najniższych stratach, wykorzystującą filtr bawełniany i krzemionkę. Winiarz miesza ziemię okrzemkową o wymaganej gruboziarnistości z całą objętością wina. Wino jest następnie przepuszczane przez bawełniany filtr. Warstwa ziemi okrzemkowej powoli osadza się na filtru. Winiarz powtarza ten proces, stopniowo dodając ziemię okrzemkową, aż wino przejdzie przez filtr krystalicznie czyste i bez zmętnienia.

Zasada filtracji ziemi okrzemkowej w filtrze płytowym polega na tym, że zawiesina ziemi okrzemkowej zmieszana z winem jest unoszona na stałej pływającej przegrodzie (sicie, świecy lub płótnie), tworząc warstwę filtracyjną, przez którą wino jest następnie filtrowane. Ta warstwa filtracyjna ma grubość około 2-3 milimetrów na początku procesu filtracji, w zależności od rodzaju zastosowanego filtra.

Wybór Systemu Filtracji

Wybór odpowiedniego systemu filtracji wymaga znajomości specyficznych potrzeb na każdym etapie produkcji.

Wybór techniki filtracji zależy od rodzaju wina. Na przykład wina musujące mogą wymagać specjalnej filtracji, która nie wpłynie na ich nasycenie gazem, a wina czerwone - mniej inwazyjnego filtrowania, pozwalającego zachować garbniki i związki fenolowe.
Każda winiarnia ma odmienne cele w zakresie filtracji, zależne od standardów marki. Dla niektórych winiarni priorytetem może być wysoka klarowność, a dla innych - stabilność mikrobiologiczna.
Bardzo ważne jest dopasowanie wielkości porów filtrów do wielkości cząstek zanieczyszczeń. Użycie filtrów o zbyt małych porach na wczesnych etapach może skutkować szybszą utratą drożności, co wpływa niekorzystnie na efektywność. Zazwyczaj odfiltrowuje się najpierw większe cząstki, a następnie, stopniowo, coraz mniejsze.
Od filtracji zależy zarówno klarowność wina, jak i jego smak i aromat. Zbyt dokładna filtracja może pozbawić wino jego wyjątkowego charakteru, dlatego staranny dobór filtrów i technik filtracji jest warunkiem zachowania związków aromatycznych.
Skuteczne systemy filtracji nie tylko zapewniają odpowiednią jakość produktu, ale także obniżają koszty operacyjne. Na przykład systemy filtracji krzyżowej oczyszczają się samoistnie, w związku z czym ich obsługa techniczna jest prostsza i zajmuje mniej czasu.
Osiągnięcie i utrzymywanie wysokich standardów jakości zależy w dużej mierze od wyboru wiarygodnego partnera, który ma odpowiednią wiedzę w dziedzinie filtracji wina.

tags: #filtracja #czerwonego #wina #proces