Dawna Oczyszczalnia Zakładu Anilana: Historia i Skutki
- Szczegóły
Łódź, miasto o bogatej historii przemysłowej, skrywa wiele tajemnic. Jedną z nich jest historia dawnej oczyszczalni ścieków zakładu Anilana, znana również jako "Rura Anilany". Ten specyficzny kanał, o którym krąży wiele mitów i legend, przez lata odprowadzał toksyczne ścieki z zakładów włókien sztucznych, wpływając na środowisko i życie mieszkańców Łodzi.
Początki Kanalizacji w Łodzi
Na początku XX wieku, Łódź, będąca zagłębiem przemysłu włókienniczego, zużywała ogromne ilości wody do produkcji. Wodę czerpano z rzek, do których bez większych skrupułów odprowadzano ścieki. W latach 20. XX wieku rozpoczęto budowę systemu kanalizacji opartego na projekcie W. H. Lindleya, poprowadzonego przez inż. S. Skrzywana. Cały projekt opierał się na pomyśle grawitacyjnej dystrybucji wody i ścieków.
Wodę doprowadzono z Zalewu Sulejowskiego na Stoki, skąd spływała rurami do zakładów i mieszkań. Następnie systemem podziemnych kanałów ścieki płynęły na Lublinek, gdzie wybudowano oczyszczalnię.
Historia "Rury Anilany"
Nie istnieją żadne informacje podające kiedy wybudowano RA. W artykule W. Wojciechowskiego podano, iż kanał stworzono prawdopodobnie podczas II wojny światowej, w czasie gdy zakłady Anilana należały do Niemców. Natomiast w samej Anianie udzielono informacji, iż powstał w roku 1974, co jest bardziej prawdopodobne. RA swój początek bierze w dawnych zakładach Anilana, prawdopodobnie na terenie należącym do oczyszczalni ścieków (działka oznaczona przez Anilanę jako 3/253). Należy pamiętać, że kanał Anilany służył głównie spustowi „toksycznych” ścieków z wykańczalni dzianin, i na terenie zakładu mogła być osobna instalacja stworzona specjalnie do odbioru ścieków stamtąd.
Rura Anilany kończy swój bieg na Lublinku, niedaleko obecnego lotniska im. Wł. Reymonta. Uchodzi tam do kolektora ściekowego Polesie 15, którym płyną ścieki z całej Łodzi do Grupowej Oczyszczalni Ścieków. Dawniej w tym miejscu była oczyszczalnia tzw. stara (została wyłączona z eksploatacji w listopadzie 1994 r, i wyburzona kilka lat później), o której wspomniałem wyżej. Wątpię, aby ścieki z Anilany wpływały bezpośrednio na oczyszczalnię.
Przeczytaj także: Przydomowe oczyszczalnie ścieków Zawiercie
Kanał jest złożony z rur ceramicznych o średnicy od 70 do 90 centymetrów, przypominających z wyglądu żeliwne, są one oblane solidnym betonowym płaszczem. Całość przypomina w przekroju grecką literę Ω. Rzecz charakterystyczna, która wyróżnia RA na tle innych kanałów w Łodzi to nietypowe betonowe studzienki mające podstawę kwadratu (w środku mają przekrój beczkowaty), rozmieszczone co 150-200 metrów. Wielu ludzi codziennie tędy przechodzących lub przejeżdżających w okolicach popularnego rynku Górniak czy DH Uniwersal nie zdaje sobie w ogóle sprawy, że metr pod ich stopami płynie rwący potok.
Cel powstania RA był jeden - wyprowadzać ścieki powstające m.in. przy produkcji wiskozy, których ze względu na pewien stopień wpływu na organizm ludzki nie można było odprowadzać zwykłą kanalizacją ogólnospławną w mieście. RA została w latach jej budowy wyprowadzona poza ówczesną zabudowę miejską z wyjątkiem strefy placu Niepodległości.
Skażenie i jego skutki
Przez lata działalności zakładów Anilana do kanału odprowadzano ogromne ilości toksycznych substancji. Alarmujące pismo skierowane przez zakłady „Anilana” do Spółdzielni Mieszkaniowej „Bawełna” w 1968r, które pokazałem w części 6, mówiło o 20 tys m3 ścieków na dobę. Skład chemiczny ścieków dostępny jest na zdjęciu nr 1 i 2. Natomiast fragmenty z dokumentu na zdjęciu nr 3 pozwolę sobie zacytować: „Najwyższy stopień zanieczyszczeń wykazywały ścieki technologiczne, których próby pobierano na wylocie z oczyszczalni ścieków. Zawierały one bardzo duży ładunek zanieczyszczeń pochodzenia organicznego i nieorganicznego (duża zawartość siarczanów). (…) Przekroczenia dopuszczalnych stężeń stwierdzono dla wskaźników azot amonowy, cyjanki, cynk, rodanki, substancje rozpuszczone, zawiesiny, odczyn.”
W innym dokumencie wskazano dodatkowo odczyn kwasowości 11 - co proszę na razie zapamiętać. I dalej: „Stopień oczyszczenia ścieków technologicznych w oczyszczalni jest niewystarczający, a ich neutralizacja prowadzona jest w sposób niewłaściwy;” oraz: „Ścieki o takim składzie wywierają działanie niszczące na kolektory oraz stwarzają niebezpieczeństwo dla pracowników zajmujących się ich konserwacją.”
Ścieki płynne były spuszczane także do rzeki Jasień tuż przy Zarzewie i przepływały przez staw przy pałacu Herbsta.Na Zarzewie zostawała jednak część stała odpadów z produkcji włókien sztucznych, czyli szlam wybierany z odstojników.
Przeczytaj także: Oczyszczalnia oksydacyjna: zasady działania
"Rura Anilany" Dziś
Dziś ze względu na upadek samej Anilany, obostrzenia dot. ochrony środowiska kanał ten oficjalnie jest nieużywany i wyłączony z eksploatacji. Obecnie kanałem płynie zanieczyszczona woda, jej źródło nie jest znane. Część wypływa prawdopodbnie nadal z terenu Anilany, część jest efektem podłączeń po trasie. Syndyk Anilany starał się bezskutecznie zainteresować ZWiK i miasto wykorzystaniem kolektora do celu powiększenia przepustowości kanalizacji deszczowej podczas obfitych burz. Z tego co mi wiadomo, było nawet zlecane Politechnice Łódzkiej studium możliwości obecnego zagospodarowania RA - niestety bez większych efektów.
Mimo, iż sam kanał jest oficjalnie nie eksploatowany, nadal płynie w nim woda, która wypłukuje wszelkie substancje chemiczne jakie osadziły się tam przez lata (widać je wyraźnie na zdjęciach w postaci szarych lub czarnych nacieków na betonowych ściankach studzienek). Substancje, które kiedyś płynęły razem ze ściekami mogły silnie wpływać na układ oddechowy i krwionośny człowieka.
Przeczytaj także: Jak ustawić napowietrzanie?
tags: #dawna #oczyszczalnia #zakladu #anilana #historia
