Czysta Woda, Łąka i Las: Wpływ na Zwierzęta i Środowisko
- Szczegóły
Woda nie jest zasobem, który się „namnaża” czy odtwarza. Od początku istnienia życia na Ziemi krąży między lądem a atmosferą, zmieniając swój stan skupienia. W cyklicznym obiegu wody zachodzą procesy parowania, opadów, odpływu i ponownego parowania. Można powiedzieć, że woda krąży w systemie zamkniętym, więc jej ilość zasadniczo się nie zmniejsza. Jednak wraz z postępem cywilizacyjnym znacząco ubywa wody czystej - tej, którą pijemy, którą nawadniamy uprawy i w której żyją organizmy. Tylko około 1% zasobów wodnych na świecie nadaje się do picia. Większość tej wody pochodzi z opadów atmosferycznych, które zatrzymują się w wodach gruntowych.
W Polsce zdarzają się okresy, gdy zapotrzebowanie na wodę przewyższa jej dostępność, co prowadzi do susz, niedoboru wody w studniach i wyczerpywania zasobów wodnych w zbiornikach oligoceńskich. Czy możemy zmienić codzienne praktyki w ogrodzie, na podwórku czy na polu, by nie powiększać niedoboru wody w Polsce? Odpowiedź brzmi: tak. Rozwiązania bywają proste i niedrogie, często polegają na zaniechaniu dotychczasowych, niekorzystnych działań. Sprawa jest pilna, ponieważ zmiany klimatyczne nie sprzyjają zasilaniu wód powierzchniowych i podziemnych opadami, a wręcz nasilają parowanie i szybki odpływ wód do morza.
Jak Zatrzymać Wodę w Krajobrazie?
Jak wydłużyć czas przebywania kropli deszczu u nas, zanim trafi do Bałtyku? Jak sprawić, by woda odparowywała przez rośliny i wracała w postaci deszczu, a nie uciekała do morza? Gleba bez pokrywy roślinnej wysycha, jałowieje i jest podatna na erozję. W czasie długotrwałych upałów powinniśmy zadbać o okrycie gleby roślinami żywymi lub mulczem - skoszoną roślinnością. Sadźmy rośliny okrywowe, które chronią glebę przed erozją, przegrzaniem i utratą wilgoci. Korzystne dla gleb rolniczych są uprawy roślin strączkowych, lnu i konopi. Zamiast trawy w ogrodzie, która słabo znosi suszę, warto posiać mikrokończynę, która lepiej radzi sobie bez wody i chroni glebę przed wysychaniem. Alternatywą dla trawy na stanowiskach słonecznych mogą być macierzanki, floksy szydlaste, żagwiny ogrodowe, bodziszki, rozchodniki, goździki pierzaste itd.
Nie kośmy trawnika lub róbmy to rzadziej - to zmniejsza parowanie wody z gleby. Cotygodniowe koszenie od maja do jesieni nie sprzyja bilansowi wodnemu naszego siedliska. Ograniczmy koszenie do dwóch razy w roku i pozostawmy część terenu naturalnej roślinności. Sadownicy zauważyli, że im później koszą trawę między drzewami, tym gleba mniej paruje - koszą dopiero, gdy trawa osiągnie 50 cm wysokości. Jeśli już skosiliśmy trawę, wykorzystajmy ją jako ściółkę na rabatach kwiatowych, warzywnych i owocowych. Cienka warstwa darni chroni glebę przed utratą wody i chwastami oraz stanowi pożywkę dla organizmów glebowych.
Ostatnie zimy charakteryzują się małą ilością śniegu, który dawniej chronił glebę przed parowaniem i dostarczał wody wiosną. Dlatego ważne jest okrycie gleby po zebraniu plonów przez wysiewanie roślin poplonowych lub ściółkowanie (łętami, liśćmi, trawą, słomą, zrębkami, korą itd.). Las jest największym, zielonym magazynem wody - spowalnia erozję i odpływ wody, zwłaszcza podczas nawałnic. Zadrzewienia śródpolne i miedze pełnią podobną rolę, zatrzymując wodę i wspierając bioróżnorodność.
Przeczytaj także: Różnice między czystą wodą a czystą wódką
Rola Drzew i Zadrzewień
Sadźmy drzewa i krzewy, bo zatrzymują wodę, chłodzą i nawilżają otoczenie, a gleba wokół nich zatrzymuje więcej wody. Niewielkie zadrzewienie wśród pól było typowym krajobrazem rolniczym w dawnej Polsce („olszynki”, „brzezinki”) i stanowiło naturalny zbiornik wody, wilgoci i siedliska dla ptaków i owadów. Zamiast betonowych chodników stosuj nawierzchnie przepuszczalne, które pozwalają wodzie wsiąkać w glebę i zasilać wody gruntowe. Deszcz spływający z nieprzepuszczalnych powierzchni tworzy kałuże i podtopienia.
Zdrowa Gleba, Zdrowe Środowisko
W glebie żyje około 1/4 wszystkich organizmów na świecie. To one rozkładają materię organiczną i decydują o zdolności gleby do magazynowania wody. Gleba bez życia jest jałowa i sucha. Aby podtrzymać życie mikroorganizmów, dostarczaj glebie materii organicznej, np. resztek roślinnych, obornika, kompostu, gnojówek roślinnych. Pestycydy, którymi opryskujemy rośliny spływają do gleby, niszcząc organizmy glebowe i zanieczyszczając rzeki oraz Bałtyk. Warto stosować środki biologiczne, które są dostępne i zarejestrowane na stronie Państwowego Instytutu Badawczego IUNG.
Tu warto podkreślić rolę organizmów glebowych np. dżdżownic, które nie tylko rozpulchniają glebę i rozkładają materię organiczną. Te niezwykle pożyteczne zwierzęta napowietrzają glebę i tworzą w niej liczne korytarze, dzięki którym woda opadowa może szybko wpłynąć w głębsze warstwy gleby. Zapobiega to erozji gleb i spływowi powierzchniowemu. „Gleba bez dżdżownic może mieć o 90% gorszą zdolność wchłaniania wody niż gleba z dżdżownicami”. Zadbajmy o dobre warunki do życia dżdżownic w naszym ogrodzie i polu, a odwdzięczą się nam wilgotną glebą.
Oblicza się na przykład, że jeżeli rolnik przejeżdża przez pole talerzówką, to może poprzecinać nawet 30% żyjących tam dżdżownic. Uprawiajmy glebę bardzo płytko, na 2-5 cm tylko, po to by wyniszczać chwasty, wybudzać następne” - mówi Wiesław Gryn, rolnik z Zamojszczyzny. Głębokie przekopywanie i orka niszczą mikroorganizmy i dżdżownice, które są kluczowe dla tworzenia próchnicy i zatrzymywania wody. Płytka uprawa jest korzystniejsza. Dziś musimy metodami agronomicznymi stworzyć taką strukturę gleby, żeby cała woda, która nam spadnie na metr kwadratowy, poszła w głąb gleby, tam została zużyta przez rośliny, a nie wykorzystana poszła do głębszych warstw i dopiero źródłami - jako krystalicznie czysta - wypłynęła na powierzchnię.” - dodaje Wiesław Gryn.
Wykorzystanie Wody Deszczowej
Na 100 m² dachu w ciągu godziny może spaść nawet 750 litrów deszczówki - to aż cztery pełne wanny! Zbieraj deszczówkę z dachów do zbiorników naziemnych czy podziemnych, twórz ogrody deszczowe w gruncie lub w pojemnikach, niecki i oczka wodne. Najważniejszym aspektem rolnictwa jest zatrzymanie wody w miejscu, w którym ona spadnie, uniemożliwienie odpływu wody powierzchniowej natychmiast po opadzie i wiązanie jej z materią organiczną” - uważa Tomasz Jakiel, rolnik z gospodarstwa Angusowo w lubuskiem.
Przeczytaj także: Czysta Woda: Regulamin konkursu
Ochrona Mokradeł i Bioróżnorodności
Rowy przydrożne i mokre części pól zatrzymują wodę i wspierają bioróżnorodność. Nie osuszaj mokrych części pól i łąk - to w tej chwili unikalne ekosystemy gromadzące wodę. Sadź byliny i rośliny rodzime, odporne na suszę i głęboko się korzeniące. Unikaj tui, które źle znoszą zmiany klimatu. Stosuj agroleśnictwo, które polega na łączeniu drzew, upraw i hodowli zwierząt na tym samym obszarze i naśladuje piętra lasu. Jest w tym rolnictwie wiele rozwiązań, które poprawiają bioróżnorodność, stan gleb i poziom wód gruntowych.
Choć bobry bywają uciążliwe dla rolników, ich działalność zatrzymuje wodę w glebie i oczyszcza rzeki, co jest korzystne dla środowiska. Bobry „poprzez wzruszanie dna zbiornika w poszukiwaniu materiałów niezbędnych do budowania tam i żeremi, tym samym renaturyzują (przywracają do stanu pierwotnego) rzeki i zbiorniki wodne. Dzięki stawianym przez nie zaporom podnosi się poziom wód gruntowych, co tworzy sprzyjające warunki wzrostu dla okolicznej flory. Zatrzymywanie wody w glebie to nie tylko troska o rośliny i plony, ale także o przyszłość naszych gospodarstw i całej wsi. Każdy deszcz, każda kropla ma znaczenie.
Ekosystemy Nadrzeczne: Mosty Między Wodą a Lasem
W sercu natury, gdzie woda spotyka się z lądem, rozciągają się ekosystemy nadrzeczne - niezwykłe obszary, które pełnią kluczową rolę w zachowaniu równowagi ekologicznej. Mówiąc o tych zjawiskowych przestrzeniach, nie możemy zignorować ich roli jako łączników między dwoma odmiennymi, lecz ściśle związanymi światami: wodnym i leśnym. Ekosystemy te to nie tylko habitat dla wielu gatunków roślin i zwierząt, ale również filtry, które oczyszczają wodę, oraz bufory, które chronią przed powodziami i erozją.
Klucz do Różnorodności Biologicznej
W ekosystemach nadrzecznych zachodzi nieustanny proces interakcji między wodnymi a lądowymi organizmami, co sprawia, że są one niezwykle ważne dla zachowania różnorodności biologicznej. W tych unikalnych środowiskach spotykają się różne biotopy, co prowadzi do powstania bogatych społeczności roślinnych i zwierzęcych, które nie tylko współistnieją, ale również korzystają z zasobów jednych i drugich. Organizmy zamieszkujące te tereny, takie jak ryby, płazy czy ptaki, wykazują niezwykłe zdolności adaptacyjne, które pozwalają im przetrwać w zmieniających się warunkach. Różnorodne strefy ekologiczne, takie jak strefy zalewowe, torfowiska czy tereny podmokłe, sprzyjają powstawaniu różnych mikroklimatów i siedlisk, co z kolei przyciąga różne gatunki.
Usługi Ekosystemowe
Ekosystemy nadrzeczne są źródłem cennych usług ekosystemowych:
Przeczytaj także: Filtracja wody ze zeolitem
| Usługi Ekosystemowe | Opis |
|---|---|
| Ochrona przed powodziami | Strefy zalewowe chłoną nadmiar wody, co zmniejsza ryzyko powodzi. |
| Filtracja wody | Rośliny i mikroorganizmy pomagają w oczyszczaniu wody z zanieczyszczeń. |
| Okres krytyczny dla migracji gatunków | Trasy migracyjne ryb i ptaków są nierozerwalnie związane z terenami nadrzecznymi. |
W kontekście interakcji miedzy wodą a lasem, rzeki pełnią również funkcje biogeochemiczne: transport składników odżywczych oraz filtrowanie wód. Roślinność przybrzeżna przyczynia się do zatrzymywania zanieczyszczeń, poprawiając jakość wody.
Mosty Ekologiczne
Mosty ekologiczne wzdłuż rzek i strumieni pełnią niezwykle istotną rolę w ochronie oraz zachowaniu lokalnych ekosystemów. Działając jako pomosty między wodą a lasem, sprzyjają wymianie biologicznej i są miejscem, gdzie różne gatunki roślin i zwierząt mogą współistnieć i rozwijać się. Dzięki odpowiednim rozwiązaniom inżynieryjnym, mogą one poprawić jakość wód oraz chronić brzegi przed erozją.
Zarządzanie Ekosystemami
Zarządzanie ekosystemami nadrzecznymi jest zadaniem nie tylko dla ekologów, ale także dla lokalnych społeczności i władz, które muszą współpracować, by chronić ich zasoby. W ramach wspólnego zarządzania ekosystemami nadrzecznymi uwzględnia się ochronę bioróżnorodności, zarządzanie wodami oraz rewitalizację obszarów zdegradowanych. Kluczowym elementem efektywnego zarządzania jest monitorowanie stanu ekosystemów, co pozwala na wczesne wykrywanie zagrożeń i odpowiednie reagowanie. Wprowadzenie programów edukacyjnych dla społeczności lokalnych przyczynia się do większej świadomości ekologicznej oraz aktywnego uczestnictwa w ochronie środowiska.
Bioróżnorodność w Strefie Nadwodnej
Bioróżnorodność w strefie nadwodnej odgrywa kluczową rolę w utrzymaniu równowagi ekologicznej, a jej znaczenie wykracza daleko poza granice samych zbiorników wodnych. Jest podstawą zdrowych ekosystemów, które wspierają życie zarówno roślin, jak i zwierząt. Współczesne badania wykazują, że strefy nadwodne są miejscem występowania wielu unikalnych gatunków, które są ze sobą połączone w skomplikowany sposób.
Wpływ Zmian Klimatycznych
Zmiany klimatyczne są coraz bardziej odczuwalne, a ich skutki mają ogromny wpływ na różnorodność ekosystemów nadrzecznych. Podnoszący się poziom wód gruntowych oraz zmieniające się wzory opadów deszczu powodują, że te wrażliwe obszary muszą dostosować się do ekstremalnych warunków. Skutki tych zmian są wielorakie: zaburzenie siedlisk, dostosowanie się gatunków i inwazja obcych gatunków.
Przykłady Dobrze Zachowanych Ekosystemów
Ekosystemy nadrzeczne odgrywają kluczową rolę w zachowaniu bioróżnorodności oraz utrzymaniu równowagi ekologicznej. Poniżej przedstawiamy przykłady miejsc, gdzie te cenne ekosystemy są szczególnie dobrze zachowane: Dolina Baryczy i Puszcza Białowieska.
Alternatywa dla Trawnika: Łąka Kwietna
Zamiast wyczesanego trawnika chcę mieć dziką łąkę. Po pierwsze, odpowiedz sobie na pytanie, czego od niej oczekujesz. Czy jak najmniej koszenia? A może ważny jest kolor lub szczęście zapylaczy? Najbardziej pstrokate łąki dają mało pyłku. Wolisz rośliny wysokie czy niższe? Lubisz żółcienie i krwawniki czy raczej maki z chabrami... Wystarczy przygotować teren jak pod trawnik i wysiać nasiona. Potem jest łatwiej. Trawnik kosimy raz w tygodniu, łąkę dwa razy w roku. Jest odporniejsza na suszę i możemy nią sterować. Najlepsze mieszanki mają sto procent kwiatów i są od polskich dostawców. Im bliżej naszej działki zbierano nasiona, tym lepiej. Łąka piękniej urośnie. Ale możesz szukać nasion samodzielnie.
Z trawnikiem jest mnóstwo pracy. Daje dom dla zapylaczy: pszczół, motyli, ciem, trzmieli, nawet much. Jest idealna dla alergików, bo nie pyli. Nie musisz jej podlewać. Wiesz, że Amerykanie podczas napełniania zbiorników kosiarek rozlewają do gleby 12 mln litrów paliwa rocznie? Taniej i szybciej zetniesz łąkę kosą. Łąki są tzw. tworem seminaturalnym, czyli półnaturalnym. Powstały bowiem w wyniku ingerencji człowieka w przyrodę, który kiedyś wykarczował lasy, by w ich miejscu zacząć uprawiać pola, a następnie porzucił pola, które zaczęły żyć własnym, dzikim życiem przekształcając się w siedlisko wielu gatunków roślin i zwierząt.
Akcja "Wody to nie śmietnik"
Tydzień Czystości Wód przypomina nam jak ważną sprawą jest ochrona naszego wodnego środowiska naturalnego. Zagrożeniem dla stanu wód naszych rzek i jezior jest zaśmiecanie. Na szczęście każdy z nas może przeciwdziałać temu nagannemu zjawisku. Plastikowe opakowania, butelki, opony, a nawet zużyte meble i sprzęty RTV&AGD - to niechciani „mieszkańcy” wodnego ekosystemu. Dlaczego śmieci w wodzie są problemem? Plastik, który wpada do rzeki i przemieszcza się z nurtem, niekiedy osiada na brzegu lub jej dnie. Tworzywo często rozpada się na drobne kawałki - naukowcy nie znają jeszcze do końca szkodliwości działania mikroplastiku, ale już dziś wiadomo, że może mieć bardzo niekorzystny wpływ na organizm człowieka, na zwierzęta i całe ekosystemy.
Toksyczne są resztki farb i innych substancji, które przedostają się do wód z porzuconych na dzikich wysypiskach śmieci. Zaśmiecanie dolin rzecznych, zbiorników, jezior, potoków czy kanałów burzy naturalny krajobraz i wpływa negatywnie nie tylko na przyrodę, ale również na nasze zdrowie. Odpady są często źródłem bakterii, szkodliwych substancji, metali ciężkich, chemikaliów, czy mikroplastiku, które przenikają do wody i gleby i zanieczyszczają ją. Ponadto wyrzucane przedmioty mogą stanowić śmiertelną pułapkę dla małych i średnich zwierząt, a także powodować zatory i w konsekwencji podtopienia.
Leśne Wędrówki i Ich Wpływ na Zdrowie
Las przyjmie, rzeka wypłucze, ziemia wchłonie. Rozwój nauk tylko utwierdził nas w przekonaniu, że las jest naszym środowiskiem naturalnym i kontakt z nim jest warunkiem naszego dobrostanu psychicznego, ale też i fizycznego. Jeśli tylko poczuję przesyt i przebodźcowanie, od razu uciekam w przyrodę, która układa wszystko na miejscu. Nic tak nie resetuje mojego układu nerwowego jak te samotne wyprawy. Świat przyrody jest kosmosem różnorodności, codziennie mogę poznawać nowe gatunki, obserwować zjawiska, których jeszcze nie znam i nie rozumiem. Nie da się poznać lasu tak zupełnie.
Chwile samotności, ale nie takiej z komputerem czy telefonem, tylko takiej z samym sobą, są w moim odczuciu niezbędne. Coraz częściej spotykam osoby z problemami, o które pytasz i oni wewnętrznie czują potrzebę bycia w przyrodzie, to jak zmywanie z siebie błota, które nas oblepiło w naszym chaotycznym życiu. Las, rzeka, polana działają jak deszcz, który to zmywa. Oczywiście nikt nie pozbędzie się depresji wyjściem na spacer, ale wydaje mi się, że takie praktyki poparte tym, co ma do zaoferowania współczesna nauka mogą sprzyjać wychodzeniu na prostą. W środowisku miejskim, ale też w naszych domach, jesteśmy nieustannie wystawiani na tysiące silnych bodźców. Dzieci, telefony, praca, stres, docierający zewsząd szum i hałas. To wszystko się w nas kumuluje i jak nie zrzucisz tego raz na jakiś czas, to masz problem.
Zdrowy, różnorodny las, to setki tysięcy organizmów połączonych zależnościami, grzyby, owady, bakterie, rośliny na wszystkich piętrach lasu. Mieszkańcy widoczni przez mikroskop i Ci, którzy wydeptują ścieżki idąc przez las. Uwielbiam puszczę i lasy mające znamiona lasów pierwotnych. Mam to szczęście, że w miejscu, w którym mieszkam są jeszcze małe skrawki takich lasów i tam czuję się najlepiej, choć nie są to lasy, po których da się spokojnie spacerować, bo podłoże zasłane jest powalonymi pniami drzew, które zakończyły swoje życie i stały się domem dla innych organizmów.
Dźwięki Lasu
Jedyny dźwięk, który budzi mój niepokój w lesie, to dźwięk wystrzału w czasie polowań. Nie mam lęków dotyczących dźwięków przyrody, bo takie lęki są bezzasadne. Usłyszeć ryczącego byka, puszczyka czy wilka to wielkie szczęście i zaszczyt, który kojarzy mi się tylko i wyłącznie pozytywnie. Myślę, że każdy leśny odgłos jest ciekawy i fascynujący. Uwielbiam tę orkiestrę szumu liści, trzeszczących pni, bębnień dzięciołów, cykania owadów i śpiewu ptaków. Myślę, że te dźwięki w dużej mierze składają się na dobroczynny wpływ przyrody dla naszych ciał i umysłów. Z tego powodu warto chodzić do lasu wiosną, kiedy tych dźwięków jest najwięcej.
Sprawczość w Lesie
Wzrost tempa życia i tego wszystkiego o czym mówisz, powinien iść w parze ze wzrostem długości czasu spędzanego w przyrodzie. Im bardziej zamieniamy się w trybiki maszyny i małe roboty wykonujące swoją codzienną pracę w sztucznych warunkach, tym bardziej powinniśmy regenerować się w środowisku naturalnym. Będąc w lesie masz poczucie sprawczości. To, co zrobisz, czemu poświęcisz energię działa i funkcjonuje. Jeśli się nie zaangażujesz, nic nie osiągniesz.
W lesie bierzesz całą odpowiedzialność za swój dobrostan. Do tego wysiłek fizyczny, który jest zbawienny dla naszego ciała i umysłu. Dałem jej siekierę i wskazałem powalone drzewo, przeznaczone na opał. Wróciła po dwóch godzinach spocona, z oczami opuchniętymi od łez. To drzewo i siekiera były dla niej najlepszą dostępną metodą na zrzucenie stresu. Zadziałało znakomicie. Przez resztę biwaku była cały czas z nami, uśmiechnięta i zrelaksowana.
tags: #czysta #woda #łąka #las #wpływ #na
