Nieprawidłowa Filtracja Nerek: Definicja, Przyczyny, Objawy i Leczenie

Szczegóły: Opublikowano: 10. March 2026

Nerki pełnią w organizmie ludzkim niezwykle ważną funkcję. Oczyszczają krew ze szkodliwych produktów przemiany materii, chroniąc przed ich nagromadzeniem i toksycznym wpływem na narządy i tkanki. Niewydolność nerek to stan, w którym nerki nie działają prawidłowo i nie są w stanie pełnić swoich podstawowych funkcji, co prowadzi do zaburzeń czynności innych narządów, zatrzymywania w organizmie szkodliwych metabolitów i nadmiaru płynów. W zależności od dynamiki i czasu trwania wyróżniamy postać ostrą i przewlekłą. W tym artykule przyjrzymy się bliżej temu schorzeniu, jego przyczynom, objawom, diagnostyce i dostępnym metodom leczenia.

Podział Niewydolności Nerek

Niewydolność nerek dzieli się na ostrą i przewlekłą. Przy czym ostra postać choroby ma bardziej gwałtowny i niebezpieczny przebieg, jednak przy szybkiej reakcji może być uleczalna. Przewlekła niewydolność nerek to proces nieodwracalny, wymagający kontynuowania leczenia aż do końca życia.

Ostra Niewydolność Nerek

Ostre uszkodzenie nerek (AKI) rozwija się nagle i może dotyczyć zarówno osób ze zdrowymi nerkami, jak i tych, którzy już wcześniej mieli zdiagnozowaną chorobę nerek. Może ono rozwijać się na trzy sposoby:

Przednerkowe uszkodzenie nerek: Dochodzi do niego, gdy nerki otrzymują mniej krwi niż zwykle. Niedostateczny przepływ krwi prowadzi do zmniejszenia dostarczania tlenu i substancji odżywczych do nerek, co może spowodować ich uszkodzenie.
Nerkowe (miąższowe) uszkodzenie nerek: Może być spowodowane stanami zapalnymi (np. kłębuszkowe zapalenie nerek) lub niezapalnymi (np. przyjmowaniem niektórych grup leków).

Przewlekła Niewydolność Nerek

Przewlekła choroba nerek jest złożonym zespołem chorobowym, który charakteryzuje się często powolnym, ale nieodwracalnym i przeważnie postępującym pogorszeniem czynności nerek. Jeszcze do niedawna lekarze nefrolodzy posługiwali się terminem - niewydolność nerek. W 2002 roku uporządkowano i ujednolicono definicję, tak by w jednoznaczny sposób obowiązywała na całym świecie. Wówczas wprowadzono pojęcie przewlekłej choroby nerek i jej jednolity podział na stadia (tab. 4.1). Przewlekłą chorobę nerek podzielono na 5 stadiów w zależności od stopnia uszkodzenia wydalniczej funkcji nerek, mierzonej za pomocą filtracji kłębuszkowej (GFR, glomerular filtration rate). Stopień filtracji kłębuszkowej eGFR odzwierciedla funkcję wydalniczą nerek. Prawidłowo powinien on wynosić co najmniej 90 ml/min/1,73 m2.

Zgodnie z definicją, aby rozpoznać przewlekłą chorobę nerek, uszkodzenie nerek musi być trwałe, przez co należy rozumieć utrzymywanie się rozpoznanych nieprawidłowości przez co najmniej 3 miesiące.

Przeczytaj także: Dlaczego ludzie noszą czapki z daszkiem do tyłu?

Za wartość graniczną GFR, poniżej której można postawić diagnozę niewydolności nerek, przyjęto umownie 60 ml/min/1,73 m2. Innymi słowy, o niewydolności nerek mówi się, gdy mamy do czynienia z trzema ostatnimi stadiami przewlekłej choroby nerek. Niewydolność nerek rozwija się w następstwie większości przewlekłych schorzeń nerek.

Zarówno w Polsce, jak i na świecie główne przyczyny przewlekłej choroby nerek są podobne:

Powikłania spowodowane cukrzycą
Nadciśnienie tętnicze
Kłębuszkowe zapalenie nerek
Śródmiąższowe zapalenia nerek
Wielotorbielowate zwyrodnienie nerek
Choroby układowe, na przykład toczeń rumieniowaty układowy
Choroby naczyń krwionośnych, takie jak zapalenia naczyń (tzw. vasculitis)
Choroby nowotworowe

Przyczyny Niewydolności Nerek

Ostra i przewlekła niewydolność nerek może być wywołana różnymi czynnikami. W przypadku niewydolności ostrej najczęściej mamy do czynienia z czynnikiem pojawiającym się nagle, doraźnie. Przyczyną niewydolności przewlekłej zwykle są różnego rodzaju choroby nerek oraz choroby ogólnoustrojowe. U dzieci niewydolność nerek bywa spowodowana wadami anatomicznymi układu moczowego. Wady te mogą być wrodzone lub nabyte. Niezależnie od przyczyny, powodują one choroby nerek.

Objawy Niewydolności Nerek

Objawy niewydolności nerek różnią się w zależności od jej postaci. Objawy przewlekłej niewydolności nerek nie zawsze są charakterystyczne. Z tego względu bywają mylone z objawami choroby zwyrodnieniowej kręgosłupa lub bólami korzonków. Czasem jedyną oznaką niewydolności nerek jest zmęczenie i osłabienie, problem z koncentracją czy brak apetytu - objawy często wiązane z przepracowaniem, wpływem stresu czy depresją. Rzadko łączy się je z chorobami nerek. Nagłe pogorszenie samopoczucia zawsze jednak powinno być skonsultowane z lekarzem.

Nawet w bardziej zaawansowanych stadiach powolne narastanie objawów pozwala na stopniową adaptację i pacjent może przez długi okres trwania choroby nie odczuwać żadnych niepokojących symptomów. Nadal powszechnym zjawiskiem jest przypadkowe rozpoznanie przewlekłej choroby nerek w skrajnym stadium u osoby, która dotychczas uważała się za zdrową.

Przeczytaj także: Odwrócona osmoza i podwójna wylewka - co warto wiedzieć?

W najbardziej zaawansowanym V stadium przewlekłej choroby nerek u pacjentów, u których nie wdrożono w odpowiednim czasie leczenia nerkozastępczego, mogą wystąpić kliniczne objawy mocznicy dotyczące większości narządów. Nie wszystkie objawy kliniczne występują jednocześnie. Najczęściej jako pierwsze pojawiają się zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego. Są to zaburzenia łaknienia, nudności, wymioty i uporczywa czkawka. Mogą temu towarzyszyć biegunki lub zaparcia. W przewodzie pokarmowym rozwijają się zmiany zapalne, których następstwem mogą być przewlekłe krwawienia lub krwotoki. Zmiany skórne występujące w przebiegu mocznicy polegają na zmianie zabarwienia skóry, uporczywym świądzie skóry. Jednocześnie skóra staje się sucha, łuszcząca się, z licznymi zadrapaniami, przeczosami i wybroczynami. Objawy psychiczne i ze strony układu nerwowego początkowo są dyskretne i polegają na męczliwości, rozdrażnieniu, przygnębieniu oraz zaburzeniach koncentracji. Rytm snu i czuwania może się odwrócić. W późniejszym okresie rozwijają się apatia, depresja, dezorientacja, omamy słuchowe i węchowe, zaburzenia świadomości i w końcu śpiączka mocznicowa. Wyrazem zaburzeń ze strony układu nerwowego są również drżenia mięśniowe, a w późniejszym okresie drgawki. Objawami ze strony układu sercowo-naczyniowego są przede wszystkim nadciśnienie tętnicze, przerost lewej komory mięśnia sercowego oraz zaburzenia kurczliwości mięśnia sercowego.

Diagnostyka Niewydolności Nerek

Leczeniem niewydolności nerek - zarówno w postaci ostrej, jak i przewlekłej - zajmuje się nefrolog. Postawienie prawidłowej diagnozy wymaga przede wszystkim wykonania badań. Podstawowymi są badanie ogólne moczu oraz morfologia krwi. Lekarz może też zalecić wykonanie jonogramu, badanie poziomu glukozy, kreatyniny i mocznika, a przy podejrzeniu przewlekłej niewydolności nerek - także poziomu wapnia. Badanie USG układu moczowego pozwala ocenić wielkość nerek bądź obecność niektórych patologii (kamienie, torbiele, guz). W celu ustalenia szczegółów budowy nerek i prawidłowości ich funkcjonowania wykonuje się m.in. urografię - prześwietlenie RTG po podaniu kontrastu, a także scyntygrafię - badanie, w którym wykorzystuje się gammakamerę śledzącą podany dożylnie znacznik izotopowy.

Leczenie Niewydolności Nerek

Niezależnie od tego, czy mamy do czynienia z niewydolnością nerek w postaci ostrej, czy przewlekłej, skuteczne leczenie wymaga ustalenia przyczyny choroby. Eliminacja problemu podstawowego umożliwi zahamowanie dalszego nasilania się objawów uszkodzenia nerek.

Leczenie Ostrej Niewydolności Nerek

W przypadku ostrej niewydolności nerek może być konieczne udrożnienie dróg moczowych - usunięcie kamienia moczowego, założenie cewnika itp. Jeśli przyczyną niewydolności jest zmniejszenie przepływu krwi przez nerki, zależnie od przyczyny, albo udrażnia się zwężoną tętnicę nerkową, albo podaje się płyny, rzadziej, w przypadku znacznej niedokrwistości - przetacza krew. Konieczne może też być leczenie wstrząsu. W przypadku uszkodzenia miąższu nerek przy ostrej niewydolności wymagane jest usunięcie czynnika toksycznego, np. odstawienie leku. W przypadku zatrucia alkoholem metylowym, glikolem etylowym czy inną szkodliwą substancją, organizm oczyszcza się poprzez hemodializę. W przypadku uszkodzenia nerek konieczne jest stałe kontrolowanie objętości oddawanego moczu. Regularnie wykonuje się też morfologię, stężenie we krwi elektrolitów oraz gazometrię. Bardzo ważna jest kontrola ilości podawanych pacjentowi płynów - przewodnienie jest równie groźne co odwodnienie. Zaburzona praca nerek w postaci przewlekłej lub ostrej może prowadzić m.in. do obrzęku płuc.

Leczenie Przewlekłej Niewydolności Nerek

Leczenie przewlekłej niewydolności nerek wymaga przede wszystkim rozpoznania i terapii choroby, która doprowadziła do ich uszkodzenia. Najczęściej polega to na leczeniu nadciśnienia, miażdżycy czy niedokrwistości. Czasem konieczne jest usunięcie przeszkód z nerek. Palacze cierpiący na choroby nerek powinni jak najszybciej rozprawić się ze swoim nałogiem, a osoby otyłe rozpocząć proces walki ze zbędnymi kilogramami. Dzięki temu możliwe jest obniżenie poziomu cholesterolu i zmniejszenie ryzyka rozwoju miażdżycy. Wskazane jest również unikanie leków uszkadzających nerki, m.in. leków przeciwbólowych, a także wprowadzenie odpowiedniej diety, przede wszystkim ograniczenie spożycia soli.

Przeczytaj także: CFM i jego Znaczenie

Leczenie nerkozastępcze stosuje się przy znacznie zaawansowanej niewydolności nerek. W niewydolności ostrej stosuje się je doraźnie, np. w celu usunięcia substancji toksycznej z organizmu chorego. Natomiast w przypadku przewlekłej niewydolności nerek, terapia nerkozastępcza jest konieczna, gdy utracie uległo 90% lub więcej czynności nerek. Hemodializa to najczęściej stosowana forma leczenia nerkozastępczego. Stosuje się ją nie tylko przy przewlekłej, ale też przy ostrej niewydolności nerek. Hemodializa to oczyszczanie krwi za pomocą odpowiedniej aparatury, wykonywane w specjalistycznych ośrodkach. Wymaga odpowiedniego przygotowania - konieczne jest wytworzenie tzw. dostępu naczyniowego, dzięki któremu możliwe będzie pobieranie krwi pacjenta, oczyszczanie jej w dializatorze i oddanie do krwioobiegu. Hemodializy wykonywane są zwykle 3 razy w tygodniu. Każda trwa przeciętnie od 4 do 5 godzin.

Dializa otrzewnowa to forma terapii nerkozastępczej, która może być wykonywana w domu pacjenta lub w specjalistycznym ośrodku. Tę formę leczenia stosuje się u pacjentów, którzy nie mają do tego przeciwwskazań lekarskich. W dializie otrzewnowej do oczyszczania krwi wykorzystuje się jamę brzuszną chorego. W tym wypadku również konieczne jest odpowiednie przygotowanie - polega ono na wszczepieniu cewnika do jamy brzusznej pacjenta. Wszczepienie cewnika powinno być wykonane mniej więcej 2 tygodnie przed rozpoczęciem dializ.

CADO - ciągła ambulatoryjna dializa otrzewnowa - to nieskomplikowane ręczne wymiany płynu dializacyjnego wykonywane przez pacjenta lub opiekującą się nim osobę.
ADO - automatyczna dializa otrzewnowa - polega na wykorzystaniu specjalistycznego urządzenia, tzw. cyklera, który wykonuje wymiany płynów.

Najskuteczniejszym sposobem na leczenie niewydolności jest przeszczep nerki. Jeśli operacja się powiedzie, a przeszczepiony organ przyjmie, zarówno pacjent, jak i dawca, mogą wrócić do pełnego zdrowia, pracować i prowadzić normalne życie.

Tabela: Stadia Przewlekłej Choroby Nerek

Przewlekłą chorobę nerek podzielono na pięć stadiów w zależności od stopnia uszkodzenia wydalniczej funkcji nerek, mierzonej za pomocą filtracji kłębuszkowej (GFR, glomerular filtration rate).

Stadium	Opis	GFR (ml/min/1,73 m2)
G1	Prawidłowa lub zwiększona czynność nerek	≥ 90
G2	Łagodne zmniejszenie czynności nerek	60-89
G3a	Umiarkowane zmniejszenie czynności nerek	45-59
G3b	Umiarkowane do ciężkiego zmniejszenie czynności nerek	30-44
G4	Ciężkie zmniejszenie czynności nerek	15-29
G5	Niewydolność nerek	< 15 lub dializa

tags: #nieprawidłowa #filtracja #nerek #definicja