Przyczyny skażenia wody i ich wpływ na zdrowie

Szczegóły: Opublikowano: 27. March 2026

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) ogłosiła w 1991 roku, że ponad 80% współczesnych chorób ma bezpośredni związek z jakością wody pitnej. Hasło to od wielu lat jest powtarzane przez ekspertów na całym świecie i dociera do coraz szerszego grona konsumentów.

Woda jest niezbędna do życia, a jej brak prowadzi do śmierci każdego organizmu. Woda kranowa i studzienna pochodzi z obiegu hydrologicznego, który obejmuje oceany, jeziora, rzeki, pola i lasy. Czysta woda z chmur staje się kwaśna, pochłaniając dwutlenek węgla, amoniak, pyły i inne gazy z atmosfery. Kwaśna woda opadowa rozpuszcza toksyczne składniki gleby i przenosi je do wód gruntowych, zanieczyszczając ujęcia wodne i źródła.

Źródła zanieczyszczeń wody

Zanieczyszczenia wody mogą mieć pochodzenie naturalne lub wynikać z działalności człowieka. Bliskość ośrodków przemysłowych, węzłów komunikacyjnych, gęstość zaludnienia, rozmieszczenie terenów rolniczych oraz rodzaj upraw, poziom technologii i gospodarki odpadami mają ogromny wpływ na środowisko.

Woda deszczowa lub śnieg zmywają z powierzchni ziemi pyły z opon samochodowych, toksyczne substancje z pokryć dachowych (azbest, asfalt), odchody zwierząt itp. Największe zanieczyszczenia pochodzą jednak ze ścieków przemysłowych i komunalnych. Zakłady wodociągowe często nie są w stanie skutecznie oczyścić wody z metali ciężkich, azotanów, azbestu, polimerów i bakterii.

Duże ilości trucizn dostają się do wód gruntowych z powodu nadmiernego nawożenia i stosowania pestycydów w rolnictwie. Wisła jest jedną z najbardziej zanieczyszczonych rzek w Europie, a Bałtyk nazywany jest "morzem śmieci". Każdego roku do Bałtyku wpływa z Wisłą i Odrą 2500 ton cynku, 370 ton ołowiu, 80 ton rtęci i 42 tony kadmu.

Przeczytaj także: Gdzie kupić wodę destylowaną?

Wiele polskich miast wciąż nie ma oczyszczalni ścieków. Tylko 13% ścieków trafia do nowoczesnych oczyszczalni, podczas gdy w innych krajach Europy wskaźnik ten sięga 90%. Zakładom pracy opłaca się zanieczyszczać środowisko, ponieważ kary za wylewanie ścieków są niskie.

W Polsce nie ma już wód podziemnych wolnych od zanieczyszczeń powierzchniowych, jak podaje Główny Urząd Statystyczny. Przy tak dużym skażeniu wód powierzchniowych i gruntowych, z których produkuje się wodę pitną, nie można oczekiwać, że będzie ona czysta, zdrowa i bezpieczna.

Senat Rzeczypospolitej Polskiej w raporcie z 13 maja 1997 roku stwierdził, że:

Od wielu lat powiększa się różnica pomiędzy długością życia ludzi w Polsce a długością życia ludzi w innych krajach europejskich.
Liczba zgonów z powodu nowotworów jest w Polsce dwukrotnie większa niż średnio w świecie.
Jakość wód powierzchniowych pozyskiwanych do uzdatniania jest bardzo zła, a zasoby wód podziemnych są zagrożone skażeniem.
Brak jest odpowiednich uregulowań prawnych gwarantujących ochronę przed substancjami toksycznymi w wodzie pitnej.

W związku z powyższym Senat apeluje o rozszerzenie norm jakości wody o substancje rakotwórcze i szybkie dostosowanie polskich norm do europejskich.

Człowiek dorosły przyjmuje codziennie około 2,5 kg żywności i 2,5 litra wody. Woda przyjmuje każdą ilość trucizn ze środowiska, a zakłady wodociągowe często nie potrafią ich usunąć.

Przeczytaj także: Inwestycje w Jakość Wody w Proszówkach

Przykłady zanieczyszczeń i ich wpływ

Mikroorganizmy: Enterokoki kałowe, Escherichia coli, Legionella sp.
Związki chemiczne: Metale ciężkie, wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (WWA), pestycydy, akrylamid, trihalometany, związki azotu i fosforu, farmaceutyki.

Skutki picia skażonej wody

Skażona woda ma katastrofalne skutki dla zdrowia. Polska należy do krajów o najwyższym współczynniku umieralności na nowotwory złośliwe w Europie. Każdego roku umiera w Polsce na raka około 80 tysięcy osób, mimo wiedzy o istnieniu źródeł chorób rakotwórczych w wodzie pitnej. Udowodniono związek jakości wody z rakiem pęcherza moczowego, odbytu oraz rakiem piersi. Kobiety z rakiem piersi mają w tkankach więcej chloru niż kobiety zdrowe. Często występują choroby nowotworowe, których bezpośredniej przyczyny nie da się stwierdzić. Przybywa również chorób alergicznych, na które jesteśmy coraz mniej odporni.

Mężczyźni umierają w Polsce o 9 lat, a kobiety o 6 lat wcześniej niż w zachodnich krajach Europy. Choroby wynikające z zanieczyszczenia wody nie są nowością. Jeszcze 100 lat temu problemem były epidemie chorób spowodowanych zarazkami w wodzie. Ludwik Pasteur powiedział, że "człowiek wypija 90% swoich chorób".

Obecnie niebezpieczne są rakotwórcze związki w wodzie, które powstają w wyniku reakcji chloru z innymi substancjami. Problem jest bardziej złożony niż sto lat temu, ponieważ w wodzie pitnej znajdują się ogromne ilości związków chemicznych, które sami wypuszczamy do wód gruntowych i powierzchniowych.

Wybrane choroby spowodowane zanieczyszczoną wodą:

Choroba Alzheimera
Nadciśnienie
Astma
Nadczynność i niedoczynność tarczycy
Anemia
Zawał serca
Białaczka
Nowotwory (nerek, wątroby, żołądka, piersi, płuc, pęcherza moczowego, jelita prostego i skóry)
Choroby serca
Egzemy
Łysienie
Zaburzenia układu nerwowego, układu rozrodczego i układu krążenia
Sinica
Mocznica
Zaburzenia wzrostu
Nieżyty żołądka i jelit
Marskość wątroby
Fluoroza

Skażenie ujęć wód podziemnych

Skażenie ujęć wód podziemnych jest istotnym problemem. W Jordanowie i Ziębicach, po skażeniu bakteriologicznym wód pitnych, woda nadaje się do spożycia po przegotowaniu. Złe wyniki badań bakteriologicznych ujęcia wód podziemnych w Żukowicach koło Głogowa, z którego dostarczana jest woda dla Huty Miedzi Głogów, wskazują na brak stabilności sytuacji. Przyczyną skażenia wód w wspomnianych miejscowościach jest dostanie się do nich bakterii kałowych typu coli z naturalnych nawozów, ścieków, nieszczelnych rur kanalizacyjnych i innych tego typu źródeł.

Prawo wodne przewiduje ustalenia stref ochronnych dla ujęć wód podziemnych, które określają zakazy i ograniczenia mające zapobiegać skażeniu wody. Strefa ta składa się z dwóch części: strefy ochrony bezpośredniej (TOB) i strefy ochrony pośredniej (TOP).

Przeczytaj także: Woda mineralna Józef: Zalety

Ochrona zasobów wodnych

Dostęp do wody pitnej o odpowiedniej jakości jest bardzo istotny. Zmiany w środowisku wpływają na zasoby wodne na Ziemi. Istnieją międzynarodowe instytucje, monitorujące aktualny stan eksploatowanych zasobów (UNICEF, ONZ, WHO). Ochrona oraz dbałość o zasoby to istotny element gospodarki danego kraju.

W Polsce przepisy dotyczące wody pitnej oraz ochrony zasobów reguluje Ustawa z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/2184 z dnia 16 grudnia 2020 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi oraz Ramowa Dyrektywa Wodna (Dyrektywa 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2000 r., ustanawiająca ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej.

Metody oczyszczania wody

Istnieje wiele metod oczyszczania wody, w tym:

Fizyczne: Filtracja mechaniczna i biologiczna, aeracja, usuwanie osadów.
Chemiczne: Stosowanie środków koagulujących, regulacja pH, dezynfekcja (ozonowanie, promieniowanie UV).
Biologiczne: Wykorzystanie roślin wodnych (fitoremediacja), biofiltry, mikroorganizmy.

Wpływ działalności człowieka i ochrona zasobów

Traktowanie toalety jak śmietnika, niewłaściwe postępowanie z odpadkami domowymi, usuwanie odpadów w miejscach niedozwolonych to tylko kilka najważniejszych problemów, które wymagają zmiany w sposobie myślenia społeczeństwa. Ważny jest również recykling i edukacja w zakresie zrównoważonego gospodarowania odpadami.

Retencjonowanie nie załatwi wszystkich problemów! Musimy też działać jednostkowo, dbając o zasoby wodne. Jednym z zanieczyszczeń, na którego obecność mamy ogromny wpływ poprzez codzienne czynności, jest ograniczenie dostawania się do środowiska plastiku i jego pochodnych: mikroplastików.

Fizyczne wskaźniki jakości wody i ich usuwanie

Do fizycznych wskaźników jakości wody należą barwa, smak, zapach i mętność (czyli tzw. wskaźniki organoleptyczne). Wśród opisanych parametrów znajdują się również zanieczyszczenia mechaniczne, które nie są oznaczane w ramach laboratoryjnej analizy wody, jednak ze względu na istotny wpływ na użytkowe cechy wody zostały opisane.

Mętność wody

Mętność wody spowodowana jest obecnością w wodzie drobnej zawiesiny mineralnej (glina, muły) lub organicznej (np. szczątki roślin), oraz gdy występuje mangan i żelazo w wodzie w dużych ilościach. Ponadto, gdy twardość wody osiąga znaczne wartości mętność wody pojawia się w wyniku wytrącania się węglanu wapnia i magnezu. Obowiązujące przepisy określają wartość mętności w wodzie zdatnej do użycia na poziomie akceptowalnym przez konsumenta, jednak wskazane jest zalecenie, aby mętność wody wynosiła poniżej 1 NTU. Duża mętność wody może powodować przebarwienia na praniu oraz tworzyć osady na umywalkach, wannach, sanitariatach oraz armaturze. Kolejny problem związany ze zbyt dużą mętnością wody to niszczące działanie przepływającej zawiesiny na powierzchnie podzespołów instalacji wodnej np. uszczelki kranów lub spłuczek wc, które zaczynają przeciekać. Ponadto duża mętność wody ma również bardzo istotne znaczenie sanitarne, ponieważ drobna zawiesina jest dobrym podłożem do namnażania się mikroorganizmów w wodzie oraz zmniejsza skuteczność dezynfekcji wody np. promieniami UV.

Jak usunąć mętność wody?

Sposób usuwania mętności wody zależy od głównego czynnika powodującego jej zwiększoną wartość. Jeżeli mętność wody jest jedynym przekroczonym wskaźnikiem, czyli przyczyną mętności wody są drobne cząstki mineralne, to bardzo skutecznym sposobem na usuwanie drobnej zawiesiny jest separacja na filtrach mechanicznych. W przypadku domowych instalacji o niewielkiej wartości mętności wody skuteczne są tzw. filtry narurowe, w przypadku bardzo dużych wartości mętności lub większych instalacji przemysłowych skuteczniejsze są kolumny filtracyjne. W przypadku mętności pochodzenia organicznego, której zazwyczaj towarzyszy zapach organiczny, wysoka barwa i utlenialność (indeks nadmanganianowy), dobrze sprawdzają się kolumny filtracyjne z węglem aktywnym, które wiążą na powierzchni (adsorbują) węgla aktywnego zanieczyszczenia rozpuszczalne, natomiast większe zanieczyszczenia zatrzymywane są na zasadzie cedzenia. W przypadku, gdy występuje potrzeba usunięcia m.in. mętności wyłącznie w jednym kranie wykorzystywanym do celów kulinarnych, bardzo dobre efekty daje system odwróconej osmozy montowany np. pod zlewem w kuchni.

Barwa wody

Barwa wody wywołana jest najczęściej przez rozpuszczoną oraz koloidalną materię organiczną (głównie kwasy humusowe i fulwowe) wypłukiwaną z warstw geologicznych, jak również przez związki żelaza i manganu (szczególnie żelazo w wodzie w duzych ilościach wpływa na barwę wody). Zwiększona barwa wody może być skutkiem dopływu ścieków. Obowiązujące przepisy określają wartość barwy wody zdatnej do użycia jako akceptowalną przez konsumenta i bez nieprawidłowych zmian z objaśnieniem, iż pożądana wartość barwy wody w kranie konsumenta powinna wynosić do 15 mg Pt/l. Barwa wody ma zasadnicze znaczenie w przypadku wód technologicznych kilku branż (m.in. papierniczej, tekstylnej, kosmetycznej, farmakologicznej). Z punktu widzenia budynków mieszkalnych, barwa wody jest właściwością organoleptyczną i ma znaczenie głównie dla komfortu spożywania wody, jednak w dużych przekroczeniach może powodować powstawanie przebarwień np. na praniu.

Jak usunąć barwę wody?

Ponieważ barwa wody wywołana jest przez związki, które powodują przekroczenie innych wskaźników (np. mangan, związki organiczne lub żelazo w wodzie), zmniejszenie wartości barwy wody następuje w ciągu technologicznym procesów usuwających te związki. Głównie będą to procesy związane z odżelazianiem i odmanganianiem wody na filtrach odżelaziających i odmanganiających lub usuwaniem związków organicznych np. na kolumnach filtracyjnych z węglem aktywnym.

Kolumna filtracyjna z węglem aktywnym posiada zdolność wiązania (adsorpcji) na swojej powierzchni rozpuszczonych zanieczyszczeń znajdujących się w wodzie. Bardzo duża powierzchnia właściwa węgla aktywnego (w zależności od gatunku węgla dochodząca nawet do 2000 m2/g) powoduje, że nadaje się on do usuwania z wody zanieczyszczeń trudnych do usunięcia innymi metodami (m.in. związki organiczne, metale ciężkie, pestycydy i in.). Chemiczny sposób wiązania zanieczyszczeń na węglu aktywnym jest bardzo skuteczny i nie powoduje wtórnego zanieczyszczenia wody w wyniku uwalniania zaadsorbowanych zanieczyszczeń. Jednak cecha ta powoduje, że stosowanie węgla aktywnego w domowych stacjach uzdatniania wody jest jednorazowe. Po tym okresie złoże z węgla aktywnego należy wymienić na nowe. Stosowane są również filtry narurowe z wkładami z węglem aktywnym, jednak ich pojemność adsorpcyjna oraz wydajność są bardzo małe i dlatego powinny być stosowane wyłącznie na niewielkie instalacje (pojedyncze krany).

tags: #bakow #przyczyny #skażenia #wody